क्अ इ,२५८।७-२१ रो इइ,१९३-१९६ इह ये एव भाववचने धातौ दोषाः ते एव क्रियावचने अपि । तत्र ते एव परिहाराः । तत्र इदम् अपरिहृतम् : अस्तिभवतिविद्यतीनाम् धातुत्वम् इति । तस्य परिहारः । काम् पुनः क्रियाम् भवान् मत्वा आह अस्तिभवतिविद्यतीनाम् धातुसञ्ज्ञा न प्राप्नोति इति । किम् यत् तत् देवदत्तः कंसपात्र्याम् पाणिना ओदनम् भुङ्क्ते इति । न ब्रूमः कारकाणि क्रिया इति । किम् तर्हि । कारकाणाम् प्रवृत्तिविशेषः क्रिया । अन्यथा च कारकाणि शुष्कौदने प्रवर्तन्ते अन्यथा च मांसौदने । यदि एवम् सिद्धा अस्तिभवतिविद्यतीनाम् धातुसञ्ज्ञा । अन्यथा हि कारकाणि अस्तौ प्रवर्तन्ते अन्यथा हि म्रियतौ । षट् भावविकाराः इति ह स्म आह भगवान् वार्ष्यायणिः : जायते अस्ति विपरिणमते वर्धते अपक्षीयते विनश्यति इति । सर्वथा स्थितः इति अत्र धातुसञ्ज्ञा न प्राप्नोति । बाह्यः हि एभ्यः तिष्ठतिः । एवम् तर्हि क्रियायाः क्रिया निवर्तिका भवति द्रव्यम् द्रव्यस्य निवर्तकम् । एवम् हि कः चित् कम् चित् पृच्छति । किमवस्थः देवदत्तस्य व्याधिः इति । सः आह : वर्धते इति । अपरः आह : अपक्षीयते इति । अपरः आह : स्थितः इति । स्थितः इति उक्ते वर्धतेः च अपक्षीयतेः च निवृत्तिः भवति । अथ वा न अन्तरेण क्रियाम् भूतभविष्यद्वर्तमानाः कालाः व्यज्यन्ते । अस्त्यादिभिः च अपि भूतभविष्यद्वर्तमानाः कालाः व्यज्यन्ते । अथ वा न अन्यत् प्र्ष्टेन अन्यत् आख्येयम् । तेन न भविष्यति किम् करोति अस्ति इति ।
KA I,258.7-21 Ro II,193-196 iha ye eva bhāvavacane dhātau doṣāḥ te eva kriyāvacane api . tatra te eva parihārāḥ . tatra idam aparihṛtam : astibhavatividyatīnām dhātutvam iti . tasya parihāraḥ . kām punaḥ kriyām bhavān matvā āha astibhavatividyatīnām dhātusañjñā na prāpnoti iti . kim yat tat devadattaḥ kaṃsapātryām pāṇinā odanam bhuṅkte iti . na brūmaḥ kārakāṇi kriyā iti . kim tarhi . kārakāṇām pravṛttiviśeṣaḥ kriyā . anyathā ca kārakāṇi śuṣkaudane pravartante anyathā ca māṃsaudane . yadi evam siddhā astibhavatividyatīnām dhātusañjñā . anyathā hi kārakāṇi astau pravartante anyathā hi mriyatau . ṣaṭ bhāvavikārāḥ iti ha sma āha bhagavān vārṣyāyaṇiḥ : jāyate asti vipariṇamate vardhate apakṣīyate vinaśyati iti . sarvathā sthitaḥ iti atra dhātusañjñā na prāpnoti . bāhyaḥ hi ebhyaḥ tiṣṭhatiḥ . evam tarhi kriyāyāḥ kriyā nivartikā bhavati dravyam dravyasya nivartakam . evam hi kaḥ cit kam cit pṛcchati . kimavasthaḥ devadattasya vyādhiḥ iti . saḥ āha : vardhate iti . aparaḥ āha : apakṣīyate iti . aparaḥ āha : sthitaḥ iti . sthitaḥ iti ukte vardhateḥ ca apakṣīyateḥ ca nivṛttiḥ bhavati . atha vā na antareṇa kriyām bhūtabhaviṣyadvartamānāḥ kālāḥ vyajyante . astyādibhiḥ ca api bhūtabhaviṣyadvartamānāḥ kālāḥ vyajyante . atha vā na anyat prṣṭena anyat ākhyeyam . tena na bhaviṣyati kim karoti asti iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.