क्अ इ,२७३।६-२५ रो इइ,२३०-२३२ न तर्हि इदानीम् अयम् योगः वक्तव्यः । वक्तव्यः च । किम् प्रयोजनम् । स्वरितेन अधिकारगतिः यथा विज्ञायेत , अधिकम् कार्यम् , अधिकः कारः । अधिकारगतिः : गोस्त्रियोः उपसर्जनम् इति अत्र गोटाङ्ग्रहणम् चोदितम् । तत् न कर्तव्यम् भवति । स्त्रीग्रहणम् स्वरयिष्यते । स्वरितेन अधिकारगतिः भवति इति स्त्रियाम् इति एवम् प्रकृत्य ये प्रत्ययाः विहिताः तेषाम् ग्रहणम् विज्ञास्यते । तत्र स्वरितेन अधिकारगतिः भवति इति न दोषः भवति । अधिकम् कार्यम् : अपादानम् आचार्यः किम् न्याय्यम् मन्यते । यत्र प्राप्य निवृत्तिः । तेन इह एव स्यात् : ग्रामात् आगच्छति । नगरात् आगच्छति । साङ्काश्यकेभ्यः पाटलिपुत्रकाः अभिरूपतराः इति अत्र न स्यात् । स्वरितेन अधिकर्म् कार्यम् भवति इति अत्र अपि सिद्धम् भवति । तथा अधिकरणम् आचार्यः किम् न्याय्यम् मन्यते । यत्र कृत्स्नः आधारात्मा व्याप्तः भवति । तेन इह एव स्यात् : तिलेषु तैलम् । दध्नि सर्पिः इति । गङ्गायाम् गावः । कूपे गर्गकुलम् इति अत्र न स्यात् । स्वरितेन अधिकर्म् कार्यम् भवति इति अत्र अपि सिद्धम् भवति । अधिकम् कार्यम् । अधिकः कारः : पूर्वविप्रतिषेधाः न पठितव्याः भवन्ति । गुणवृद्ध्यौत्त्वतृज्वद्भावेभ्यः नुम् पूर्वविप्रतिषिद्धम् नुमचिरतृज्वद्भावेभ्यः नुट् इति । नुम्नुटौ स्वरयिष्येते । तत्र स्वरितेन अधिकः कारः भवति इति नुम्नुटौ भविष्यतः । कथम् पुनः अधिकः कारः इति अनेन पूर्वविप्रतिषेधाः शक्य न पठितुम् । लोकतः । तत् यथा लोके अधिकम् अयम् कारम् करोति इति उच्यते यः अयम् दुर्बलः सन् बलवद्भिः सह भारम् वहति । एवम् इह अपि अधिकम् अयम् कारम् करोति इति उच्यते यः अयम् पूर्वः सन् परम् बाधते । अधिकारगतिः स्त्र्यर्था विशेषाय अधिकम् कार्यम् । अथ यः अन्यः अधिकः कारः पूर्वविप्रतिषेधार्थः सः ।
KA I,273.6-25 Ro II,230-232 na tarhi idānīm ayam yogaḥ vaktavyaḥ . vaktavyaḥ ca . kim prayojanam . svaritena adhikāragatiḥ yathā vijñāyeta , adhikam kāryam , adhikaḥ kāraḥ . adhikāragatiḥ : gostriyoḥ upasarjanam iti atra goṭāṅgrahaṇam coditam . tat na kartavyam bhavati . strīgrahaṇam svarayiṣyate . svaritena adhikāragatiḥ bhavati iti striyām iti evam prakṛtya ye pratyayāḥ vihitāḥ teṣām grahaṇam vijñāsyate . tatra svaritena adhikāragatiḥ bhavati iti na doṣaḥ bhavati . adhikam kāryam : apādānam ācāryaḥ kim nyāyyam manyate . yatra prāpya nivṛttiḥ . tena iha eva syāt : grāmāt āgacchati . nagarāt āgacchati . sāṅkāśyakebhyaḥ pāṭaliputrakāḥ abhirūpatarāḥ iti atra na syāt . svaritena adhikarm kāryam bhavati iti atra api siddham bhavati . tathā adhikaraṇam ācāryaḥ kim nyāyyam manyate . yatra kṛtsnaḥ ādhārātmā vyāptaḥ bhavati . tena iha eva syāt : tileṣu tailam . dadhni sarpiḥ iti . gaṅgāyām gāvaḥ . kūpe gargakulam iti atra na syāt . svaritena adhikarm kāryam bhavati iti atra api siddham bhavati . adhikam kāryam . adhikaḥ kāraḥ : pūrvavipratiṣedhāḥ na paṭhitavyāḥ bhavanti . guṇavṛddhyauttvatṛjvadbhāvebhyaḥ num pūrvavipratiṣiddham numaciratṛjvadbhāvebhyaḥ nuṭ iti . numnuṭau svarayiṣyete . tatra svaritena adhikaḥ kāraḥ bhavati iti numnuṭau bhaviṣyataḥ . katham punaḥ adhikaḥ kāraḥ iti anena pūrvavipratiṣedhāḥ śakya na paṭhitum . lokataḥ . tat yathā loke adhikam ayam kāram karoti iti ucyate yaḥ ayam durbalaḥ san balavadbhiḥ saha bhāram vahati . evam iha api adhikam ayam kāram karoti iti ucyate yaḥ ayam pūrvaḥ san param bādhate . adhikāragatiḥ stryarthā viśeṣāya adhikam kāryam . atha yaḥ anyaḥ adhikaḥ kāraḥ pūrvavipratiṣedhārthaḥ saḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.