Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.3·1.3.11·1.3.11.2

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.3.11.2

P 1.3.11.2

क्अ इ,२७२।११-२७३।५ रो इइ,२२९-२३० अधिकारपरिमाणाज्ञानम् तु । अधिकारपरिमाणाज्ञानम् तु भवति । न ज्ञायते कियन्तम् अवधिम् अधिकारः अनुवर्तते इति । अधिकारपरिमाणज्ञानार्थम् तु । अधिकारपरिमाणज्ञानार्थम् एव तर्हि अयम् योगः वक्तव्यः । अधिकारपरिमाणम् ज्ञास्यामि इति । कथम् पुनः स्वरितेन अधिकारः इति अनेन अधिकारपरिमाणम् शक्यम् विज्ञातुम् । एवम् वक्ष्यामि स्वरिते न अधिकारः इति । स्वरितम् दृष्ट्वा अधिकारः न भवति इति । केन इदानीम् अधिकारः भविष्यति । लौकिकः अधिकारः । न अधिकारः इति चेत् उक्तम् । किम् उक्तम् । अन्यनिर्देशः तु निवर्तकः तस्मात् परिभाषा इति । अधिकारार्थम् एव तर्हि अयम् योगः वक्तव्यः । ननु च उक्तम् अधिकारपरिमाणाज्ञानम् तु इति । यावतिथः अल् अनुबन्धः तावतः योगान् इति वचनात् सिद्धम् । यावतिथः अल् अनुबध्यते तावतः योगान् अधिकारः अनुवर्तते इति वक्तव्यम् । अथ इदानीम् यत्र अल्पीयांसः अलः भूयसः च योगान् अधिकारः अनुवर्तते कथम् तत्र कर्तव्यम् । भूयसि प्राग्वचनम् । भूयसि प्राग्वचनम् कर्तव्यम् । प्राक् अमुतः इति वक्तव्यम् । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । सन्देहमात्रम् एतत् भवति । सर्वसन्देहेषु च इदम् उपतिष्ठते व्याख्यानतः विशेषप्रतिपत्तिः न हि सन्देहात् अलक्षणम् इति । प्राक् अमुतः इति व्याख्यास्यामः । यदि एवम् न अर्थः अनेन । केन इदानीम् अधिकारः भविष्यति । लौकिकः अधिकारः । ननु च उक्तम् न अधिकारः इति चेत् उक्तम् । किम् उक्तम् । अन्यनिर्देशः तु निवर्तकः तस्मात् परिभाषा । सन्देहमात्रम् एतत् भवति । सर्वसन्देहेषु च इदम् उपतिष्ठते व्याख्यानतः विशेषप्रतिपत्तिः न हि सन्देहात् अलक्षणम् इति । इनुण् घञ् इति सन्देहे घञ् इति व्याख्यास्यामः ।

KA I,272.11-273.5 Ro II,229-230 adhikāraparimāṇājñānam tu . adhikāraparimāṇājñānam tu bhavati . na jñāyate kiyantam avadhim adhikāraḥ anuvartate iti . adhikāraparimāṇajñānārtham tu . adhikāraparimāṇajñānārtham eva tarhi ayam yogaḥ vaktavyaḥ . adhikāraparimāṇam jñāsyāmi iti . katham punaḥ svaritena adhikāraḥ iti anena adhikāraparimāṇam śakyam vijñātum . evam vakṣyāmi svarite na adhikāraḥ iti . svaritam dṛṣṭvā adhikāraḥ na bhavati iti . kena idānīm adhikāraḥ bhaviṣyati . laukikaḥ adhikāraḥ . na adhikāraḥ iti cet uktam . kim uktam . anyanirdeśaḥ tu nivartakaḥ tasmāt paribhāṣā iti . adhikārārtham eva tarhi ayam yogaḥ vaktavyaḥ . nanu ca uktam adhikāraparimāṇājñānam tu iti . yāvatithaḥ al anubandhaḥ tāvataḥ yogān iti vacanāt siddham . yāvatithaḥ al anubadhyate tāvataḥ yogān adhikāraḥ anuvartate iti vaktavyam . atha idānīm yatra alpīyāṃsaḥ alaḥ bhūyasaḥ ca yogān adhikāraḥ anuvartate katham tatra kartavyam . bhūyasi prāgvacanam . bhūyasi prāgvacanam kartavyam . prāk amutaḥ iti vaktavyam . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . sandehamātram etat bhavati . sarvasandeheṣu ca idam upatiṣṭhate vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ na hi sandehāt alakṣaṇam iti . prāk amutaḥ iti vyākhyāsyāmaḥ . yadi evam na arthaḥ anena . kena idānīm adhikāraḥ bhaviṣyati . laukikaḥ adhikāraḥ . nanu ca uktam na adhikāraḥ iti cet uktam . kim uktam . anyanirdeśaḥ tu nivartakaḥ tasmāt paribhāṣā . sandehamātram etat bhavati . sarvasandeheṣu ca idam upatiṣṭhate vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ na hi sandehāt alakṣaṇam iti . inuṇ ghañ iti sandehe ghañ iti vyākhyāsyāmaḥ .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.3.11.2

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.3.11.2, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.3.11.2), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text