क्अ इ,२६४।२१-२६५।१७ रो इइ,२१२-२१४ इतः लोपे णल्क्त्वानिष्ठासु उपसङ्ख्यानम् इत्प्रतिषेधात् । इतः लोपे णल्क्त्वानिष्ठासु उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । णल् । अहम् पपच । क्त्वा । देवित्वा सेवित्वा । निष्ठा । शयितः शयितवान् । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । इत्प्रतिषेधात् । प्रतिषिध्यते अत्र इत्सञ्ज्ञा । णल् उत्तमः णित् वा भवति । क्त्वा सेट् न कित् भवति । निष्ठा सेट् न कित् भवति इति । सिद्धम् तु णलादीनाम् ग्रहणप्रतिषेधात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । णलादीनाम् ग्रहणानि प्रतिषिधन्ते । णल् उत्तमः वा णिद्ग्रहणेन गृह्यते । क्त्वा सेट् न किद्ग्रहणेन गृह्यते । निष्ठा सेट् न किद्ग्रहणेन गृह्यते इति । निर्दिष्टलोपात् वा । निर्दिष्टलोपात् वा सिद्धम् एव । अथ वा निर्दिष्टस्य अयम् लोपः क्रियते । तस्मात् सिद्धम् एतत् । तत्र तुस्मानाम् प्रतिषेधः । तत्र तुस्मानाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । तस्मात् तस्मिन् यस्मात् यस्मिन् वृक्षाः प्लक्षाः अचिनवम् असुनवम् अकरवम् । न वा उच्चारणसामर्थ्यात् । न वा वक्तव्यः । किम् कारणम् । उच्चारणसामर्थ्यात् अत्र लोपः न भविष्यति । अनुबन्धलोपे भावाभावयोः विप्रतिषेधात् अप्रसिद्धिः । अनुबन्धलोपे भावाभावयोः विरोधात् अप्रसिद्धिः । न ज्ञायते केन अभिप्रायेण प्रसजति केन निवृत्तिम् करोति इति । सिद्धम् तु अपवादन्यायेन । सिद्धम् एतत् । कथम् । अपवादन्यायेन । किम् पुनः इह तथा यथा उत्सर्गापवादौ । भावः हि कार्याऋथः नन्यार्थः लोपः । कार्यम् करिष्यामि इति अनुबन्धः आसज्यते कार्याद् अन्यन् मा भूत् इति लोपः ।
KA I,264.21-265.17 Ro II,212-214 itaḥ lope ṇalktvāniṣṭhāsu upasaṅkhyānam itpratiṣedhāt . itaḥ lope ṇalktvāniṣṭhāsu upasaṅkhyānam kartavyam . ṇal . aham papaca . ktvā . devitvā sevitvā . niṣṭhā . śayitaḥ śayitavān . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . itpratiṣedhāt . pratiṣidhyate atra itsañjñā . ṇal uttamaḥ ṇit vā bhavati . ktvā seṭ na kit bhavati . niṣṭhā seṭ na kit bhavati iti . siddham tu ṇalādīnām grahaṇapratiṣedhāt . siddham etat . katham . ṇalādīnām grahaṇāni pratiṣidhante . ṇal uttamaḥ vā ṇidgrahaṇena gṛhyate . ktvā seṭ na kidgrahaṇena gṛhyate . niṣṭhā seṭ na kidgrahaṇena gṛhyate iti . nirdiṣṭalopāt vā . nirdiṣṭalopāt vā siddham eva . atha vā nirdiṣṭasya ayam lopaḥ kriyate . tasmāt siddham etat . tatra tusmānām pratiṣedhaḥ . tatra tusmānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . tasmāt tasmin yasmāt yasmin vṛkṣāḥ plakṣāḥ acinavam asunavam akaravam . na vā uccāraṇasāmarthyāt . na vā vaktavyaḥ . kim kāraṇam . uccāraṇasāmarthyāt atra lopaḥ na bhaviṣyati . anubandhalope bhāvābhāvayoḥ vipratiṣedhāt aprasiddhiḥ . anubandhalope bhāvābhāvayoḥ virodhāt aprasiddhiḥ . na jñāyate kena abhiprāyeṇa prasajati kena nivṛttim karoti iti . siddham tu apavādanyāyena . siddham etat . katham . apavādanyāyena . kim punaḥ iha tathā yathā utsargāpavādau . bhāvaḥ hi kāryāṛthaḥ nanyārthaḥ lopaḥ . kāryam kariṣyāmi iti anubandhaḥ āsajyate kāryād anyan mā bhūt iti lopaḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.