क्अ इ,२६५।१८-२६७।६ रो इइ,२१४-२१७ अथ यस्य अनुबन्धः आसज्यते किम् सः तस्य एकान्तः भवति आहोस्वित् अनेकान्तः । एकान्तः तत्र उपलब्धेः । एकान्तः इति आह । कुतः । तत्र उपलब्धेः । तत्रस्थः हि असौ उपलभ्यते । तत् यथा वृक्षस्था शाखा वृक्षैकान्ता उपलभ्यते । तत्र असरूपसर्वादेशदाप्प्रतिषेधे पृथक्त्वनिर्देशः अनाकारान्तत्वात् । तत्र असरूपविधौ दोषः भवति । कर्मणि अण् आतः अनुपसर्गे कः इति । कण्विषये अण् अपि प्राप्नोति । सर्वादेशे च दोषः भवति । दिवः औत् सर्वादेशः प्राप्नोति । दाप्प्रतिषेधे पृथक्त्वनिर्देशः कर्तव्यः । अदाब्दैपौ इति वक्तव्यम् । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । अनाकारान्तत्वात् । ननु च आत्त्वे कृते भविष्यति । तत् हि आत्त्वम् न प्राप्नोति । किम् कारणम् । अनेजन्तत्वात् । अस्तु तर्हि अनेकान्तः । अनेकान्ते वृत्तिविशेषः । यदि अनेकान्तः वृत्तिविशेषः न सिध्यति । किति णिति इति कार्याणि न सिध्यन्ति । किम् हि सः तस्य इत् भवति येन इत्कृतम् स्यात् । एवम् तर्हि अनन्तरः । अनन्तरः इति चेत् पूर्वपरयोः इत्कृतप्रसङ्गः । अनन्तरः इति चेत् पूर्वपरयोः इत्कृतम् प्राप्नोति । वुञ्छण् । सिद्धम् तु व्यवसितपाठात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । व्यवसितपाठः कर्तव्यः । वुञ् छण् । सः च अवश्यम् व्यवसितपाठः कर्तव्यः । इतरथा हि एकान्ते अपि सन्देहः । अक्रियमाणे व्यवसितपाठे एकान्ते अपि सन्देहः स्यात् । तत्र न ज्ञायते किम् अयम् पूर्वस्य भवति आहोस्वित् परस्य इति । सन्देहमात्रम् एतत् भवति । सर्वसन्देहेषु च इदम् उपतिष्ठते व्याख्यानतः विशेषप्रतिपत्तिः न हि सन्देहात् अलक्षणम् इति । पूर्वस्य इति व्याख्यास्यमः । वृत्तात् वा । वृत्तात् वा पुनः सिद्धम् एतत् । वृद्धिमन्तम् आद्युदात्तम् दृष्ट्वा ञित् इति व्यवसेयम् । अन्तोदात्तम् दृष्ट्वा कित् इति । युक्तम् पुनः यत् वृत्तिनिमित्तकः अनुबन्धः स्यात् न अनुबन्धनिमित्तकेन नाम वृत्तेन भवितव्यम् । वृत्तिनिमित्तकः एव अनुबन्धः । वृत्तिज्ञः हि आचार्यः अनुबन्धान् आसजति । उभयम् इदम् अनुबन्धेषु उक्तम् एकान्ताः अनेकान्ताः इति । किम् अत्र न्याय्यम् । एकान्ताः इति न्याय्यम् । कुतः एतत् । अत्र हि हेतुः व्यपदिष्टः । यत् च नाम सहेतुकम् तत् न्याय्यम् । ननु च उक्तम् तत्र असरूपसर्वादेशदाप्प्रतिषेधे पृथक्त्वनिर्देशः अनाकारान्तत्वात् इति । असरूपविधौ तावत् न दोषः । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अनुबन्धकृतम् असारूप्यम् भवति इति यत् अयम् ददातिदधात्योः विभाषा इति विभाषा शम् शास्ति । यत् अपि उक्तम् सर्वादेशे इति । अत्र अपि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अनुबन्धकृतम् अनेकाल्त्वम् भवति इति यत् अयम् शित् सर्वस्य इति आह । यत् अपि उक्तम् दाप्प्रतिषेधे पृथक्त्वनिर्देशः कर्तव्यः इति । न कर्तव्यः । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अनुबन्धकृतम् अनेजन्तत्वम् भवति इति यत् अयम् उदीचाम् माङः व्यतीहारे इति मेङः सानुबन्धकस्य आत्त्वभूतस्य ग्रहणम् करोति ।
KA I,265.18-267.6 Ro II,214-217 atha yasya anubandhaḥ āsajyate kim saḥ tasya ekāntaḥ bhavati āhosvit anekāntaḥ . ekāntaḥ tatra upalabdheḥ . ekāntaḥ iti āha . kutaḥ . tatra upalabdheḥ . tatrasthaḥ hi asau upalabhyate . tat yathā vṛkṣasthā śākhā vṛkṣaikāntā upalabhyate . tatra asarūpasarvādeśadāppratiṣedhe pṛthaktvanirdeśaḥ anākārāntatvāt . tatra asarūpavidhau doṣaḥ bhavati . karmaṇi aṇ ātaḥ anupasarge kaḥ iti . kaṇviṣaye aṇ api prāpnoti . sarvādeśe ca doṣaḥ bhavati . divaḥ aut sarvādeśaḥ prāpnoti . dāppratiṣedhe pṛthaktvanirdeśaḥ kartavyaḥ . adābdaipau iti vaktavyam . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . anākārāntatvāt . nanu ca āttve kṛte bhaviṣyati . tat hi āttvam na prāpnoti . kim kāraṇam . anejantatvāt . astu tarhi anekāntaḥ . anekānte vṛttiviśeṣaḥ . yadi anekāntaḥ vṛttiviśeṣaḥ na sidhyati . kiti ṇiti iti kāryāṇi na sidhyanti . kim hi saḥ tasya it bhavati yena itkṛtam syāt . evam tarhi anantaraḥ . anantaraḥ iti cet pūrvaparayoḥ itkṛtaprasaṅgaḥ . anantaraḥ iti cet pūrvaparayoḥ itkṛtam prāpnoti . vuñchaṇ . siddham tu vyavasitapāṭhāt . siddham etat . katham . vyavasitapāṭhaḥ kartavyaḥ . vuñ chaṇ . saḥ ca avaśyam vyavasitapāṭhaḥ kartavyaḥ . itarathā hi ekānte api sandehaḥ . akriyamāṇe vyavasitapāṭhe ekānte api sandehaḥ syāt . tatra na jñāyate kim ayam pūrvasya bhavati āhosvit parasya iti . sandehamātram etat bhavati . sarvasandeheṣu ca idam upatiṣṭhate vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ na hi sandehāt alakṣaṇam iti . pūrvasya iti vyākhyāsyamaḥ . vṛttāt vā . vṛttāt vā punaḥ siddham etat . vṛddhimantam ādyudāttam dṛṣṭvā ñit iti vyavaseyam . antodāttam dṛṣṭvā kit iti . yuktam punaḥ yat vṛttinimittakaḥ anubandhaḥ syāt na anubandhanimittakena nāma vṛttena bhavitavyam . vṛttinimittakaḥ eva anubandhaḥ . vṛttijñaḥ hi ācāryaḥ anubandhān āsajati . ubhayam idam anubandheṣu uktam ekāntāḥ anekāntāḥ iti . kim atra nyāyyam . ekāntāḥ iti nyāyyam . kutaḥ etat . atra hi hetuḥ vyapadiṣṭaḥ . yat ca nāma sahetukam tat nyāyyam . nanu ca uktam tatra asarūpasarvādeśadāppratiṣedhe pṛthaktvanirdeśaḥ anākārāntatvāt iti . asarūpavidhau tāvat na doṣaḥ . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na anubandhakṛtam asārūpyam bhavati iti yat ayam dadātidadhātyoḥ vibhāṣā iti vibhāṣā śam śāsti . yat api uktam sarvādeśe iti . atra api ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na anubandhakṛtam anekāltvam bhavati iti yat ayam śit sarvasya iti āha . yat api uktam dāppratiṣedhe pṛthaktvanirdeśaḥ kartavyaḥ iti . na kartavyaḥ . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na anubandhakṛtam anejantatvam bhavati iti yat ayam udīcām māṅaḥ vyatīhāre iti meṅaḥ sānubandhakasya āttvabhūtasya grahaṇam karoti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.