क्अ इ,३३०।८-१७ रो इइ,४००-४०१ कर्मग्रहणम् किमर्थम् । यम् अभिप्रैति सः सम्प्रदानम् इति इयति उच्यमाने कर्मणः एव सम्प्रदानसञ्ज्ञा प्रसज्येत । कर्मग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति । कर्म निमित्तत्वेन आश्रीयते । अथ यम्सग्रहणम् किमर्थम् । कर्मणा अभिप्रैति सम्प्रदानम् इति इयति उच्यमाने अभिप्रयतः एव सम्प्रदानसञ्ज्ञा प्रसज्येत । यम्सग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति । यम्सग्रहणात् अभिप्रयतः सम्प्रदानसञ्ज्ञा निर्भज्यते । अथ अभिप्रग्रहणम् किमर्थम् । कर्मणा यम् एति स सम्प्रदानम् इति इयति उच्यमाने यम् एव सम्प्रत्येति तत्र एव स्यात् । उपाध्यायाय गाम् ददाति इति । इह न स्यात् । उपाध्यायाय गाम् अदात् । उपाध्यायाय गाम् दास्यति इति । अभिप्रग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति । अभिः आभिमुख्ये वर्तते प्रशब्दः आदिकर्मणि । तेन यम् च अभिप्रैति यम् च अभिप्रैष्यति यम् च अभिप्रागाद् आभिमुख्यमात्रे सर्वत्र सिद्धम् भवति ।
KA I,330.8-17 Ro II,400-401 karmagrahaṇam kimartham . yam abhipraiti saḥ sampradānam iti iyati ucyamāne karmaṇaḥ eva sampradānasañjñā prasajyeta . karmagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati . karma nimittatvena āśrīyate . atha yamsagrahaṇam kimartham . karmaṇā abhipraiti sampradānam iti iyati ucyamāne abhiprayataḥ eva sampradānasañjñā prasajyeta . yamsagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati . yamsagrahaṇāt abhiprayataḥ sampradānasañjñā nirbhajyate . atha abhipragrahaṇam kimartham . karmaṇā yam eti sa sampradānam iti iyati ucyamāne yam eva sampratyeti tatra eva syāt . upādhyāyāya gām dadāti iti . iha na syāt . upādhyāyāya gām adāt . upādhyāyāya gām dāsyati iti . abhipragrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati . abhiḥ ābhimukhye vartate praśabdaḥ ādikarmaṇi . tena yam ca abhipraiti yam ca abhipraiṣyati yam ca abhiprāgād ābhimukhyamātre sarvatra siddham bhavati .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इ,३३०।१८-३३१।४ रो इइ,४०१-४०३ क्रियाग्रहणम् अपि कर्तव्यम् । इह अपि यथा स्यात् । श्राद्धाय निगर्हते । युद्धाय सन्नह्यते । पत्ये शेते इति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । कथम् । क्रियाम् हि लोके कर्म इति उपचरन्ति । काम् क्रियाम् करिष्यसि । किम् कर्म करिष्यसि इति । एवम् अपि कर्तव्यम् । कृत्रिमाकृत्रिमयोः कृत्रिमे सम्प्रत्ययः भवति । क्रिया अपि कृत्रिमम् कर्म । न सिध्यति । कर्तुः ईप्सिततमम् कर्म इति उच्यते कथम् च नाम क्रियया क्रिया ईप्सिततमा स्यात् । क्रिया अपि क्रियया ईप्सिततमा भवति । कया क्रियया । सन्दर्शनक्रियया वा प्रार्थयतिक्रियया वा अध्यवस्यतिक्रियया वा । इह यः एषः मनुष्यः प्रेक्षापूर्वकारी भवति सः बुद्ध्या तावत् कम्चिदर्थम् सम्पश्यति सन्दृष्टे प्रार्थना प्रार्थनायाम् अधवसायः अध्यवसाये आरम्भः आरम्भे निर्वृत्तिः निर्वृत्तौ फलावाप्तिः । एवम् क्रिया अपि कृत्रिमम् कर्म । एवम् अपि कर्मणः करणसञ्ज्ञा वक्तव्या सम्प्रदानस्य च कर्मसञ्ज्ञा । पशुना रुद्रम् यजते । पशुम् रुद्राय ददाति इति अर्थः । अग्नौ किल पशुः प्रक्षिप्यते तत् रुद्राय पह्रियते इति ।
KA I,330.18-331.4 Ro II,401-403 kriyāgrahaṇam api kartavyam . iha api yathā syāt . śrāddhāya nigarhate . yuddhāya sannahyate . patye śete iti . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . katham . kriyām hi loke karma iti upacaranti . kām kriyām kariṣyasi . kim karma kariṣyasi iti . evam api kartavyam . kṛtrimākṛtrimayoḥ kṛtrime sampratyayaḥ bhavati . kriyā api kṛtrimam karma . na sidhyati . kartuḥ īpsitatamam karma iti ucyate katham ca nāma kriyayā kriyā īpsitatamā syāt . kriyā api kriyayā īpsitatamā bhavati . kayā kriyayā . sandarśanakriyayā vā prārthayatikriyayā vā adhyavasyatikriyayā vā . iha yaḥ eṣaḥ manuṣyaḥ prekṣāpūrvakārī bhavati saḥ buddhyā tāvat kamcidartham sampaśyati sandṛṣṭe prārthanā prārthanāyām adhavasāyaḥ adhyavasāye ārambhaḥ ārambhe nirvṛttiḥ nirvṛttau phalāvāptiḥ . evam kriyā api kṛtrimam karma . evam api karmaṇaḥ karaṇasañjñā vaktavyā sampradānasya ca karmasañjñā . paśunā rudram yajate . paśum rudrāya dadāti iti arthaḥ . agnau kila paśuḥ prakṣipyate tat rudrāya pahriyate iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.