Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.4·1.4.32·1.4.32.2

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.32.2

P 1.4.32.2

क्अ इ,३३०।१८-३३१।४ रो इइ,४०१-४०३ क्रियाग्रहणम् अपि कर्तव्यम् । इह अपि यथा स्यात् । श्राद्धाय निगर्हते । युद्धाय सन्नह्यते । पत्ये शेते इति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । कथम् । क्रियाम् हि लोके कर्म इति उपचरन्ति । काम् क्रियाम् करिष्यसि । किम् कर्म करिष्यसि इति । एवम् अपि कर्तव्यम् । कृत्रिमाकृत्रिमयोः कृत्रिमे सम्प्रत्ययः भवति । क्रिया अपि कृत्रिमम् कर्म । न सिध्यति । कर्तुः ईप्सिततमम् कर्म इति उच्यते कथम् च नाम क्रियया क्रिया ईप्सिततमा स्यात् । क्रिया अपि क्रियया ईप्सिततमा भवति । कया क्रियया । सन्दर्शनक्रियया वा प्रार्थयतिक्रियया वा अध्यवस्यतिक्रियया वा । इह यः एषः मनुष्यः प्रेक्षापूर्वकारी भवति सः बुद्ध्या तावत् कम्चिदर्थम् सम्पश्यति सन्दृष्टे प्रार्थना प्रार्थनायाम् अधवसायः अध्यवसाये आरम्भः आरम्भे निर्वृत्तिः निर्वृत्तौ फलावाप्तिः । एवम् क्रिया अपि कृत्रिमम् कर्म । एवम् अपि कर्मणः करणसञ्ज्ञा वक्तव्या सम्प्रदानस्य च कर्मसञ्ज्ञा । पशुना रुद्रम् यजते । पशुम् रुद्राय ददाति इति अर्थः । अग्नौ किल पशुः प्रक्षिप्यते तत् रुद्राय पह्रियते इति ।

KA I,330.18-331.4 Ro II,401-403 kriyāgrahaṇam api kartavyam . iha api yathā syāt . śrāddhāya nigarhate . yuddhāya sannahyate . patye śete iti . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . katham . kriyām hi loke karma iti upacaranti . kām kriyām kariṣyasi . kim karma kariṣyasi iti . evam api kartavyam . kṛtrimākṛtrimayoḥ kṛtrime sampratyayaḥ bhavati . kriyā api kṛtrimam karma . na sidhyati . kartuḥ īpsitatamam karma iti ucyate katham ca nāma kriyayā kriyā īpsitatamā syāt . kriyā api kriyayā īpsitatamā bhavati . kayā kriyayā . sandarśanakriyayā vā prārthayatikriyayā vā adhyavasyatikriyayā vā . iha yaḥ eṣaḥ manuṣyaḥ prekṣāpūrvakārī bhavati saḥ buddhyā tāvat kamcidartham sampaśyati sandṛṣṭe prārthanā prārthanāyām adhavasāyaḥ adhyavasāye ārambhaḥ ārambhe nirvṛttiḥ nirvṛttau phalāvāptiḥ . evam kriyā api kṛtrimam karma . evam api karmaṇaḥ karaṇasañjñā vaktavyā sampradānasya ca karmasañjñā . paśunā rudram yajate . paśum rudrāya dadāti iti arthaḥ . agnau kila paśuḥ prakṣipyate tat rudrāya pahriyate iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.4.32.2

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.32.2, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.4.32.2), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text