Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.4·1.4.52·1.4.52.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.52.1

P 1.4.52.1

क्अ इ,३३६।१९-३३७।१३ रो इइ,४२९-४३१ शब्दकर्म इति कथम् इदम् विज्ञायते । शब्दः येषाम् क्रिया इति आहोस्वित् शब्दः येषाम् कर्म इति । कः च अत्र विशेषः । शब्दकर्मनिर्देशे शब्दक्रियाणाम् इति चेत् ह्वयत्यादीनाम् प्रतिषेधः । शब्दकर्मनिर्देशे शब्दक्रियाणामिति चेद् ह्वयदादीनाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । के पुनः ह्वयतादयः । ह्वयति क्रन्दति शब्दायते । ह्वयति देवदत्तः । ह्वाययति देवदत्तेन । क्रन्दति देवदत्तः । क्रन्दयति देवदत्तेन । शब्दायते देवदत्तः । शब्दाययति देवदत्तेन इति । शृणोत्यादीन् आम् च उपसम्ख्यानम् अशब्दक्रियत्वात् । शृणोत्यादीनाम् च उपसम्ख्यानम् कर्तव्यम् । के पुनः शृणोत्यादयः । शृणोति विजानाति उपलभते । शृणोति देवदत्तः । श्रावयति देवदत्तम् । विजानाति देवदत्तः । विज्ञापयति देवदत्तम् । उपलभते देवदत्तः । उपलम्भयति देवदत्तम् । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । अशब्दक्रियत्वाद् । अस्तु तर्हि शब्दः येषाम् कर्म इति । शब्दकर्मणः इति चेत् जल्पतिप्रभृतीनाम् उपसम्ख्यानम् । शब्दकर्मण इति चेत् जल्पतिप्रभृतीनामुपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । के पुनः जल्पतिप्रभृअतयः । जल्पति विलपति आभाषते । जल्पति देवदत्तः । जल्पयति देवदत्तम् । विलपति देवदत्तः । विलापयति देवदत्तम् । आभाषते देवदत्तः ।आभाषयति देवदत्तम् । दृशेः सर्वत्र । दृशेः सर्वत्र उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । पश्यति रूपतर्कः कार्षापणम् । दर्शयति रूपतर्कम् कार्षापणम् ।

KA I,336.19-337.13 Ro II,429-431 śabdakarma iti katham idam vijñāyate . śabdaḥ yeṣām kriyā iti āhosvit śabdaḥ yeṣām karma iti . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . śabdakarmanirdeśe śabdakriyāṇām iti cet hvayatyādīnām pratiṣedhaḥ . śabdakarmanirdeśe śabdakriyāṇāmiti ced hvayadādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . ke punaḥ hvayatādayaḥ . hvayati krandati śabdāyate . hvayati devadattaḥ . hvāyayati devadattena . krandati devadattaḥ . krandayati devadattena . śabdāyate devadattaḥ . śabdāyayati devadattena iti . śṛṇotyādīn ām ca upasamkhyānam aśabdakriyatvāt . śṛṇotyādīnām ca upasamkhyānam kartavyam . ke punaḥ śṛṇotyādayaḥ . śṛṇoti vijānāti upalabhate . śṛṇoti devadattaḥ . śrāvayati devadattam . vijānāti devadattaḥ . vijñāpayati devadattam . upalabhate devadattaḥ . upalambhayati devadattam . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . aśabdakriyatvād . astu tarhi śabdaḥ yeṣām karma iti . śabdakarmaṇaḥ iti cet jalpatiprabhṛtīnām upasamkhyānam . śabdakarmaṇa iti cet jalpatiprabhṛtīnāmupasaṅkhyānam kartavyam . ke punaḥ jalpatiprabhṛatayaḥ . jalpati vilapati ābhāṣate . jalpati devadattaḥ . jalpayati devadattam . vilapati devadattaḥ . vilāpayati devadattam . ābhāṣate devadattaḥ .ābhāṣayati devadattam . dṛśeḥ sarvatra . dṛśeḥ sarvatra upasaṅkhyānam kartavyam . paśyati rūpatarkaḥ kārṣāpaṇam . darśayati rūpatarkam kārṣāpaṇam .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.4.52.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.52.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.4.52.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text