क्अ इ,४१३।१९-४१४।२१ रो इइ,६८१-६८४ गुणे किम् उदाहरणम् । ब्राह्मणस्य शुक्लाः वृषलस्य कृष्णाः इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । असामर्थ्यात् अत्र न भविष्यति । कथम् असामर्थ्यम् । सापेक्षम् असमर्थम् भवति इति । द्रव्यम् अत्र अपेक्ष्यते दन्ताः । इदम् तर्हि काकस्य कार्ष्ण्यम् कण्टकस्य तैक्ष्ण्यम् बलाकायाः शौक्ल्यम् इति । इदम् अपि उदाहरणम् ब्राह्मणस्य शुक्लाः वृषलस्य कृष्णाः इति । ननु च उक्तम् । असामर्थ्यात् अत्र न भविष्यति । कथम् असामर्थ्यम् । सापेक्षम् असमर्थम् भवति इति । द्रव्यम् अत्र अपेक्ष्यते दन्ताः इति । न एषः दोषः । भवति वै कस्य चित् अर्थात् प्रकरणात् वा अपेक्ष्यम् निर्ज्ञातम् तदा वृत्तिः प्राप्नोति । सति किम् उदाहरणम् । ब्रह्मणस्य पक्ष्यन् ब्राह्मणस्य पक्ष्यमाणः । न एतत् अस्ति । प्रतिषिध्यते अत्र षष्ठी लप्रयोगे न इति । या च श्रूयते एषा बाह्यम् अर्थम् अपेक्ष्य भवति । तत्र अस्मार्थ्यात् न भविष्यति । कथम् असामर्थ्यम् । सापेक्षम् असमर्थम् भवति इति । द्रव्यम् अत्र अपेक्ष्यते ओदनः । इदम् तर्हि चौरस्य द्विषन् वृषलस्य द्विषन् । ननु च अत्र अपि प्रतिषिध्यते । वक्ष्यति एतत् द्विषः शतुः वावचनम् इति । अव्यये किम् उदाहरणम् । ब्राह्मणस्य उच्चैः वृषलस्य नीचैः इति । न एतत् अस्ति । असामर्थ्यात् अत्र न भविष्यति । कथम् असामर्थ्यम् । सापेक्षम् असमर्थम् भवति इति । द्रव्यम् अत्र अपेक्ष्यते आसनम् । इदन् तर्हि ब्राह्मणस्य कृट्वा वृषलस्य कृत्वा इति । एतत् अपि न अस्ति । प्रतिषिध्यते तत्र षष्ठी अव्ययप्रयोगे न इति । या च श्रूयते एषा बाह्यम् अर्थम् अपेक्ष्य भवति । तत्र अस्मार्थ्यात् न भविष्यति । कथम् असामर्थ्यम् । सापेक्षम् असमर्थम् भवति इति । द्रव्यम् अत्र अपेक्ष्यते कटः । इदम् तर्हि । पुरा सूर्यस्य उदेतोः आधेयः । पुरा वत्सानाम् अपाकर्तोः । ननु च अत्र अपि प्रतिषिध्यते अव्ययम् इति कृत्वा । वक्ष्यति एतत् । अव्ययप्रतिषेधे तोसुन्कसुनोः अप्रतिषेधः इति । समानाधिकरणे किम् उदाहरणम् । राज्ञः पाटलिपुत्रकस्य शुकस्य माराविदस्य पाणिनेः सूत्रकारस्य । न एतत् अस्ति । असामर्थ्यात् अत्र न भविष्यति । कथम् असामर्थ्यम् । समानाधिकरणम् असमर्थवत् भवति इति । इदम् तर्हि । सर्पिषः पीयमानः यजुषः क्रियमाणस्य इति । ननु च अत्र अपि असामर्थ्यात् एव न भविष्यति । कथम् असामर्थ्यम् । समानाधिकरणम् असमर्थवत् भवति इति । अधात्वभिहितम् इति एवम् तत् ।
KA I,413.19-414.21 Ro II,681-684 guṇe kim udāharaṇam . brāhmaṇasya śuklāḥ vṛṣalasya kṛṣṇāḥ iti . na etat asti prayojanam . asāmarthyāt atra na bhaviṣyati . katham asāmarthyam . sāpekṣam asamartham bhavati iti . dravyam atra apekṣyate dantāḥ . idam tarhi kākasya kārṣṇyam kaṇṭakasya taikṣṇyam balākāyāḥ śauklyam iti . idam api udāharaṇam brāhmaṇasya śuklāḥ vṛṣalasya kṛṣṇāḥ iti . nanu ca uktam . asāmarthyāt atra na bhaviṣyati . katham asāmarthyam . sāpekṣam asamartham bhavati iti . dravyam atra apekṣyate dantāḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . bhavati vai kasya cit arthāt prakaraṇāt vā apekṣyam nirjñātam tadā vṛttiḥ prāpnoti . sati kim udāharaṇam . brahmaṇasya pakṣyan brāhmaṇasya pakṣyamāṇaḥ . na etat asti . pratiṣidhyate atra ṣaṣṭhī laprayoge na iti . yā ca śrūyate eṣā bāhyam artham apekṣya bhavati . tatra asmārthyāt na bhaviṣyati . katham asāmarthyam . sāpekṣam asamartham bhavati iti . dravyam atra apekṣyate odanaḥ . idam tarhi caurasya dviṣan vṛṣalasya dviṣan . nanu ca atra api pratiṣidhyate . vakṣyati etat dviṣaḥ śatuḥ vāvacanam iti . avyaye kim udāharaṇam . brāhmaṇasya uccaiḥ vṛṣalasya nīcaiḥ iti . na etat asti . asāmarthyāt atra na bhaviṣyati . katham asāmarthyam . sāpekṣam asamartham bhavati iti . dravyam atra apekṣyate āsanam . idan tarhi brāhmaṇasya kṛṭvā vṛṣalasya kṛtvā iti . etat api na asti . pratiṣidhyate tatra ṣaṣṭhī avyayaprayoge na iti . yā ca śrūyate eṣā bāhyam artham apekṣya bhavati . tatra asmārthyāt na bhaviṣyati . katham asāmarthyam . sāpekṣam asamartham bhavati iti . dravyam atra apekṣyate kaṭaḥ . idam tarhi . purā sūryasya udetoḥ ādheyaḥ . purā vatsānām apākartoḥ . nanu ca atra api pratiṣidhyate avyayam iti kṛtvā . vakṣyati etat . avyayapratiṣedhe tosunkasunoḥ apratiṣedhaḥ iti . samānādhikaraṇe kim udāharaṇam . rājñaḥ pāṭaliputrakasya śukasya mārāvidasya pāṇineḥ sūtrakārasya . na etat asti . asāmarthyāt atra na bhaviṣyati . katham asāmarthyam . samānādhikaraṇam asamarthavat bhavati iti . idam tarhi . sarpiṣaḥ pīyamānaḥ yajuṣaḥ kriyamāṇasya iti . nanu ca atra api asāmarthyāt eva na bhaviṣyati . katham asāmarthyam . samānādhikaraṇam asamarthavat bhavati iti . adhātvabhihitam iti evam tat .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.