क्अ इ,४१४।२३-४१५।१९ रो इइ,६८४-६८६ कथम् इदम् विज्ञायते कर्मणि या षष्ठी सा न समस्यते इति आहोस्वित् कर्मणि यः क्तः इति । कुतः सन्देहः । उभयम् प्रकृतम् । तत्र अन्यतरत् शक्यम् विशेषयितुम् । कः च अत्र विशेषः । कर्मणि इति षष्ठीनिर्देशः चेत् अकर्तरि कृता समासवचनम् । कर्मणि इति षष्ठीनिर्देशः चेत् अकर्तरि कृता समासः वक्तव्यः । इध्मप्रव्रश्चनः पलाशशातनः । तृककाभ्यम् च अनर्थकः प्रतिषेधः । तृककाभ्यम् च अनर्थकः प्रतिषेधः । अपाम् स्रष्टा । कर्मणि इति एव सिद्धम् । अस्तु तर्हि कर्मणि यः क्तः इति । किम् उदाहरणम् । ब्राह्मणस्य भुक्तम् वृषलस्य पीतम् इति । क्तनिर्देशे असमर्थत्वात् अप्रतिषेधः । क्तनिर्देशे असमर्थत्वात् अप्रतिषेधः । अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः । समासः कस्मात् न भवति । असामर्थ्यात् । कथम् असामर्थ्यम् । सापेक्षम् असमर्थम् भवति इति । द्रव्यम् अत्र अपेक्ष्यते ओदनः । प्रतिषेध्यम् इति चेत् कर्तरि अपि प्रतिषेधः ।अथ एवम् सति प्रतिषेधः कर्तव्यः इति दृश्यते कर्तरि अपि प्रतिषेधः वक्तव्यः स्यात् । ब्राह्मणस्य गतः ब्राह्मणस्य यातः इति । पूजायाम् च प्रतिषेधानर्थक्यम् । पूजायाम् च प्रतिषेधः अनर्थः । राज्ञाम् पूजितः । कर्मणि इति एव सिद्धम् । तस्मात् उभयप्राप्तौ कर्मणि षष्ठ्याः प्रतिषेधः । तस्मात् उभयप्राप्तौ कर्मणि इति एवम् या षष्ठी तस्याः प्रतिषेधः वक्तव्यः । सः तर्हि वक्तव्यः । न वक्तव्यः इत्यर्थे अयम् चः पठितः । कमणि च । कर्मणि इति एवम् या षष्ठी इति ।
KA I,414.23-415.19 Ro II,684-686 katham idam vijñāyate karmaṇi yā ṣaṣṭhī sā na samasyate iti āhosvit karmaṇi yaḥ ktaḥ iti . kutaḥ sandehaḥ . ubhayam prakṛtam . tatra anyatarat śakyam viśeṣayitum . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . karmaṇi iti ṣaṣṭhīnirdeśaḥ cet akartari kṛtā samāsavacanam . karmaṇi iti ṣaṣṭhīnirdeśaḥ cet akartari kṛtā samāsaḥ vaktavyaḥ . idhmapravraścanaḥ palāśaśātanaḥ . tṛkakābhyam ca anarthakaḥ pratiṣedhaḥ . tṛkakābhyam ca anarthakaḥ pratiṣedhaḥ . apām sraṣṭā . karmaṇi iti eva siddham . astu tarhi karmaṇi yaḥ ktaḥ iti . kim udāharaṇam . brāhmaṇasya bhuktam vṛṣalasya pītam iti . ktanirdeśe asamarthatvāt apratiṣedhaḥ . ktanirdeśe asamarthatvāt apratiṣedhaḥ . anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ . samāsaḥ kasmāt na bhavati . asāmarthyāt . katham asāmarthyam . sāpekṣam asamartham bhavati iti . dravyam atra apekṣyate odanaḥ . pratiṣedhyam iti cet kartari api pratiṣedhaḥ .atha evam sati pratiṣedhaḥ kartavyaḥ iti dṛśyate kartari api pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt . brāhmaṇasya gataḥ brāhmaṇasya yātaḥ iti . pūjāyām ca pratiṣedhānarthakyam . pūjāyām ca pratiṣedhaḥ anarthaḥ . rājñām pūjitaḥ . karmaṇi iti eva siddham . tasmāt ubhayaprāptau karmaṇi ṣaṣṭhyāḥ pratiṣedhaḥ . tasmāt ubhayaprāptau karmaṇi iti evam yā ṣaṣṭhī tasyāḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . saḥ tarhi vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ ityarthe ayam caḥ paṭhitaḥ . kamaṇi ca . karmaṇi iti evam yā ṣaṣṭhī iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.