क्अ इ,४४३।१-१८ रो इइ,७६७-७६९ अनभिहितवचनम् अनर्थकम् प्रथमाविधानस्य अनवकाशत्वात् । अनभिहितवचनम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । प्रथमाविधानस्य अनवकाशत्वात् । अनवकाशा प्रथमा । सा वचनात् भविष्यति। सावकाशा प्रथमा । कः अवकाशः । अकारकम् । वृक्षः प्लक्षः इति । अवकाशः अकारकम् इति चेत् न अस्तिः भवन्तीपरः प्रथमपुरुषः अप्रयुज्यमानः अपि अस्ति । अवकाशः अकारकम् इति चेत् तत् न । किम् कारणम् । अस्तिः भवन्तीपरः प्रथमपुरुषः अप्रयुज्यमानः अपि अस्ति इति गम्यते । वृक्षः प्लक्षः । अस्ति इति गम्यते। विप्रतिषेधात् वा प्रथमाभावः। अथ वा द्वितीयादयः क्रियन्ताम् प्रथमा वा इति प्रथमा भविष्यति विप्रतिषेधेन । द्वितीयादीनाम् अवकाशः कटम् करोति भीष्मम् उदारम् शोभनम्दर्शनीयम् इति । प्रथमायाः अवकाशः अकारकम् वृक्षः प्लक्षः इति । इह उभयम् प्राप्नोति । कृतः कटः भीष्मः उदारः शोभनः दर्शनीयः इति । प्रथमा भविष्यति विप्रतिषेधेन । न सिध्यति । परत्वात् षष्ठी प्राप्नोति । शेषलक्षणा षष्ठी अशेषत्वात् न भविष्यति । कृत्प्रयोगे तु परम् विधानम् षष्ठ्याः तत्प्रतिषेधार्थम् । कृत्प्रयोगे तु परत्वा त्षष्ठी प्राप्नोति । तत्प्रतिषेधार्थम् अनभिहिताधिकारः कर्तव्यः । कर्तव्यः कटः इति । सः कथम् कर्तव्यः । यदि एकत्वादयः विभक्त्यर्थाः । अथ हि कर्मादयः विभक्त्यर्थाः न अर्थः अनभिहिताधिकारेण ।
KA I,443.1-18 Ro II,767-769 anabhihitavacanam anarthakam prathamāvidhānasya anavakāśatvāt . anabhihitavacanam anarthakam . kim kāraṇam . prathamāvidhānasya anavakāśatvāt . anavakāśā prathamā . sā vacanāt bhaviṣyati. sāvakāśā prathamā . kaḥ avakāśaḥ . akārakam . vṛkṣaḥ plakṣaḥ iti . avakāśaḥ akārakam iti cet na astiḥ bhavantīparaḥ prathamapuruṣaḥ aprayujyamānaḥ api asti . avakāśaḥ akārakam iti cet tat na . kim kāraṇam . astiḥ bhavantīparaḥ prathamapuruṣaḥ aprayujyamānaḥ api asti iti gamyate . vṛkṣaḥ plakṣaḥ . asti iti gamyate. vipratiṣedhāt vā prathamābhāvaḥ. atha vā dvitīyādayaḥ kriyantām prathamā vā iti prathamā bhaviṣyati vipratiṣedhena . dvitīyādīnām avakāśaḥ kaṭam karoti bhīṣmam udāram śobhanamdarśanīyam iti . prathamāyāḥ avakāśaḥ akārakam vṛkṣaḥ plakṣaḥ iti . iha ubhayam prāpnoti . kṛtaḥ kaṭaḥ bhīṣmaḥ udāraḥ śobhanaḥ darśanīyaḥ iti . prathamā bhaviṣyati vipratiṣedhena . na sidhyati . paratvāt ṣaṣṭhī prāpnoti . śeṣalakṣaṇā ṣaṣṭhī aśeṣatvāt na bhaviṣyati . kṛtprayoge tu param vidhānam ṣaṣṭhyāḥ tatpratiṣedhārtham . kṛtprayoge tu paratvā tṣaṣṭhī prāpnoti . tatpratiṣedhārtham anabhihitādhikāraḥ kartavyaḥ . kartavyaḥ kaṭaḥ iti . saḥ katham kartavyaḥ . yadi ekatvādayaḥ vibhaktyarthāḥ . atha hi karmādayaḥ vibhaktyarthāḥ na arthaḥ anabhihitādhikāreṇa .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.