Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·2·2.3·2.3.22

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.3.22

P 2.3.22

क्अ इ,४५४।२-१६ रो इइ,७९६ सञ्ज्ञः कृत्प्रयोगे षष्ठी विप्रतिषेधेन । सञ्ज्ञः अन्यतरस्याम् कर्मणि इति एतस्मात् कृप्रयोगे षष्ठी भवति विप्रतिषेधेन । सञ्ज्ञः अन्यतरस्याम् इति अस्य अवकाशः । मातरम् सञ्जानीते । मात्रा सञ्जानीते । कृत्प्रयोगे षष्ठ्याः अवकाशः । इध्मप्रव्रश्चनः पलाशशातनः । इह उभयम् प्राप्नोति । मातुः सञ्ज्ञाता । पितुः सञ्ज्ञाता इति । षष्ठी भवति विप्रतिषेधेन । उपपदविभक्तेः च उपपदविभक्तिः । उपपदविभक्तेः च उपपदविभक्तिः भवति विप्रतिषेधेन । अन्यारादितरेर्तदिक्शब्दाञ्चूत्तरपदाजाहियुक्ते इति अस्य अवकाशः । अन्यः देवदत्तात् । स्वामीश्वराधिपतिदायादसाक्षिप्रतिभूप्रसूतैः च इति अस्य अवकाशः । गोषु स्वामी । गवां स्वामी । इह उभयम् प्राप्नोति । अन्यः गोषु स्वामी । अन्यः गवां स्वामी इति । स्वामीश्वराधिपति इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्त्ः विप्रतिषेधः । न हि अत्र गावः अन्ययुक्ताः । कः तर्हि । स्वामी । एवम् तर्हि तुल्यार्थः अतुलोपमाभ्याम् तृतीया अन्यतरस्याम् इति अस्य अवकाशः । तुल्यः देवदत्तस्य । तुल्यः देवदत्तेन इति । स्वामीश्वराधिपति इति अस्य वकाशः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । तुल्यः गोभिः स्वामी । तुल्यः गवां स्वामी इति । तुल्यार्थः रतुलोपमाभ्याम् इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन ।

KA I,454.2-16 Ro II,796 sañjñaḥ kṛtprayoge ṣaṣṭhī vipratiṣedhena . sañjñaḥ anyatarasyām karmaṇi iti etasmāt kṛprayoge ṣaṣṭhī bhavati vipratiṣedhena . sañjñaḥ anyatarasyām iti asya avakāśaḥ . mātaram sañjānīte . mātrā sañjānīte . kṛtprayoge ṣaṣṭhyāḥ avakāśaḥ . idhmapravraścanaḥ palāśaśātanaḥ . iha ubhayam prāpnoti . mātuḥ sañjñātā . pituḥ sañjñātā iti . ṣaṣṭhī bhavati vipratiṣedhena . upapadavibhakteḥ ca upapadavibhaktiḥ . upapadavibhakteḥ ca upapadavibhaktiḥ bhavati vipratiṣedhena | anyārāditarertadikśabdāñcūttarapadājāhiyukte iti asya avakāśaḥ . anyaḥ devadattāt . svāmīśvarādhipatidāyādasākṣipratibhūprasūtaiḥ ca iti asya avakāśaḥ . goṣu svāmī . gavāṃ svāmī . iha ubhayam prāpnoti . anyaḥ goṣu svāmī . anyaḥ gavāṃ svāmī iti . svāmīśvarādhipati iti etat bhavati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktḥ vipratiṣedhaḥ . na hi atra gāvaḥ anyayuktāḥ . kaḥ tarhi . svāmī . evam tarhi tulyārthaḥ atulopamābhyām tṛtīyā anyatarasyām iti asya avakāśaḥ . tulyaḥ devadattasya . tulyaḥ devadattena iti . svāmīśvarādhipati iti asya vakāśaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . tulyaḥ gobhiḥ svāmī . tulyaḥ gavāṃ svāmī iti . tulyārthaḥ ratulopamābhyām iti etat bhavati vipratiṣedhena .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/2.3.22

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.3.22, in HREEM (hreem.cc/library/P/2.3.22), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text