क्अ इ,४५६।१६-४५७।१५ रो इइ,८०१-८०३ पृथगादिषु पञ्चमीविधानम् । पृथगादिषु पञ्चमीविधेया । पृथक् देवदत्तात् । किमर्थम् न प्रकृतम् पञ्चमीग्रहणम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । अपादाने पञ्चमी इति। अनधिकारात् । अनधिकारः सः । अधिकारे हि द्वितीयाषष्ठीविषये प्रतिषेधः । अधिकारे हि द्वितीयाषष्ठीविषये प्रतिषेधः वक्तव्यः स्यात् । दक्षिणेन ग्रामम् , दक्षिणतः ग्रामस्य । एवम् तर्हि अन्यतरस्याङ्ग्रहणसामर्थ्यात् पञ्चमी भविष्यति । अस्ति अन्यत् अन्यतरस्याङ्ग्रहणस्य प्रयोजनम् । किम् । यस्याम् न अप्राप्तायाम् तृतीया आरभ्यते सा यथा स्यात् । कस्याम् च न अप्राप्तायाम् । अन्ततः षष्ठ्याम् । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । अपादाने पञ्चमी इति । ननु च उक्तम् अनधिकारः सः अधिकारे हि द्वितीयाषष्ठीविषये प्रतिषेधः इति । एवम् तर्हि सम्बन्धम् अनुवर्तिष्यते । अपादाने पञ्चमी । अन्यारादितरर्तेदिक्शब्दाञ्चूत्तरपदाजाहियुक्ते पञ्चमी । षष्ठी अतसर्थप्रत्ययेन अन्यारादिभिः योगे पञ्चमी । एनपा द्वितीया अन्यारादिभिर्योगे पञ्चमी । पृथग्विनानानाभिः तृतीया अन्यतरस्याम् । पञ्चमीग्रहणम् अनुवर्तते अन्यारादिभिः योगे इति निवृत्तम् । अथ वा मण्डूकगतयः अधिकाराः । तत्। यथा मण्डूकाः उत्प्लुत्य उत्प्लुत्य गच्छन्ति तद्वत् अधिकाराः । अथ वा अन्यवचनात् चकाराकरणात् प्रकृतस्य अपवादः विज्ञायते यथा उत्सर्गेण प्रसक्तस्य । अन्यस्या विभक्तेः वचनात् चकारस्य अनुकर्षणार्थस्य अकरणात् प्रकृतायः पञ्चम्याः द्वितीयाषष्ठ्यौ बाधिके भविष्यतः यथा उत्सर्गेण प्रसक्तस्य अपवादः बाधकः भवति । अथ वा वक्ष्यति एतत् । अनुवर्तन्ते च नाम विधयः । न च अनुवर्तनात् एव भवन्ति । किम् तर्हि । यत्नात् भवन्ति इति ।
KA I,456.16-457.15 Ro II,801-803 pṛthagādiṣu pañcamīvidhānam . pṛthagādiṣu pañcamīvidheyā . pṛthak devadattāt . kimartham na prakṛtam pañcamīgrahaṇam anuvartate . kva prakṛtam . apādāne pañcamī iti. anadhikārāt . anadhikāraḥ saḥ . adhikāre hi dvitīyāṣaṣṭhīviṣaye pratiṣedhaḥ . adhikāre hi dvitīyāṣaṣṭhīviṣaye pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt . dakṣiṇena grāmam , dakṣiṇataḥ grāmasya . evam tarhi anyatarasyāṅgrahaṇasāmarthyāt pañcamī bhaviṣyati . asti anyat anyatarasyāṅgrahaṇasya prayojanam . kim . yasyām na aprāptāyām tṛtīyā ārabhyate sā yathā syāt . kasyām ca na aprāptāyām . antataḥ ṣaṣṭhyām . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . apādāne pañcamī iti . nanu ca uktam anadhikāraḥ saḥ adhikāre hi dvitīyāṣaṣṭhīviṣaye pratiṣedhaḥ iti . evam tarhi sambandham anuvartiṣyate . apādāne pañcamī . anyārāditarartedikśabdāñcūttarapadājāhiyukte pañcamī . ṣaṣṭhī atasarthapratyayena anyārādibhiḥ yoge pañcamī . enapā dvitīyā anyārādibhiryoge pañcamī . pṛthagvinānānābhiḥ tṛtīyā anyatarasyām . pañcamīgrahaṇam anuvartate anyārādibhiḥ yoge iti nivṛttam . atha vā maṇḍūkagatayaḥ adhikārāḥ . tat. yathā maṇḍūkāḥ utplutya utplutya gacchanti tadvat adhikārāḥ . atha vā anyavacanāt cakārākaraṇāt prakṛtasya apavādaḥ vijñāyate yathā utsargeṇa prasaktasya . anyasyā vibhakteḥ vacanāt cakārasya anukarṣaṇārthasya akaraṇāt prakṛtāyaḥ pañcamyāḥ dvitīyāṣaṣṭhyau bādhike bhaviṣyataḥ yathā utsargeṇa prasaktasya apavādaḥ bādhakaḥ bhavati . atha vā vakṣyati etat . anuvartante ca nāma vidhayaḥ . na ca anuvartanāt eva bhavanti . kim tarhi . yatnāt bhavanti iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.