क्अ इ,४६१।२-२२ रो इइ,८०९-८१४ प्रातिपदिकग्रहणम् किमर्थम् । उच्चैः नीचैः इति आपि यथा स्यात् । किम् पुनः अत्र प्रथमया प्रार्थ्यते । पदत्वम् । न एतत् अस्ति ।षष्ठ्या अत्र पदत्वम् भविष्यति । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । ग्रामः उचैः ते स्वम् । ग्रामः उच्चैः तव स्वम् । सपूर्वायाः प्रथमायाः विभाषा इति एषः विधिः यथा स्यात् । अथ लिङ्गग्रहणम् किमर्थम् । स्त्री पुमान् नपुंसकम् इति अत अपि यथा स्यात् । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । एषः एव अत्र प्रातिपदिकार्थः । इदम् तर्हि । कुमारी वृक्षः कुण्डम् इति । अथ परिमाणग्रहणम् किमर्थम् । द्रोणः खारी आढकम् इति अत्र अपि यथा स्यात् । अथ वचनग्रहणम् किमर्थम् । इह समुदाये वाक्यपरिसमाप्तिः दृश्यते । तत् यथा । गर्गाः शतम् दण्ड्यन्ताम् इति । अर्थिनः च राजानः हिरण्येन भवन्ति न च प्रत्येकम् दण्डयन्ति । सति एतस्मिन् दृष्टान्ते यत्र एतानि समुदितानि भवन्ति तत्र एव स्यात् । द्रोणः खारी आढकम् इति । इह न स्यात् । कुमारी वृक्षः कुण्डम् इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । प्रत्येकम् अपि वाक्यपरिसमाप्तिः दृश्यते । तत् यथा वृद्धिगुणसञ्ज्ञे प्रत्येकम् भवतः । इदम् तर्हि प्रयोजनम् उक्तेषु अपि एकत्वादिषु प्रथमा यथा स्यात् । एकः द्वौ बहवः इति । अथ मात्रग्रहणम् किमर्थम् । एतन्मात्रे एव प्रथमा यथा स्यात् कर्मादिविशिष्टे मा भूत् इति । कटम् करोति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । कर्मादिषु द्वितीयाद्याः विभक्तयः ताः कर्मादिविशिष्टे बाधिकाः भविष्यन्ति । अथ वा आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न कर्मादिविशिष्टे प्रथमा भवति इति यत् अयम् सम्बोधने प्रथमाम् शास्ति । न एतत् अस्ति ज्ञापकम् । अस्ति हि अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् । किम् । सा आमन्त्रितम् इति वक्ष्यामि इति । यत् तर्हि योगविभागम् करोति । इतरथा हि सम्बोधने आमन्त्रितम् इति एव ब्रूयात् । इदम् तर्हि उक्तेषु अपि एकत्वादिषु प्रथमा यथा स्यात् । एकः द्वौ बहवः इति । वचनग्रहणस्य अपि एतत् प्रयोजनम् उक्तम् । अन्यतरत् शक्यम् अकर्तुम् ।
KA I,461.2-22 Ro II,809-814 prātipadikagrahaṇam kimartham . uccaiḥ nīcaiḥ iti āpi yathā syāt . kim punaḥ atra prathamayā prārthyate . padatvam . na etat asti .ṣaṣṭhyā atra padatvam bhaviṣyati . idam tarhi prayojanam . grāmaḥ ucaiḥ te svam . grāmaḥ uccaiḥ tava svam . sapūrvāyāḥ prathamāyāḥ vibhāṣā iti eṣaḥ vidhiḥ yathā syāt . atha liṅgagrahaṇam kimartham . strī pumān napuṃsakam iti ata api yathā syāt . na etat asti prayojanam . eṣaḥ eva atra prātipadikārthaḥ . idam tarhi . kumārī vṛkṣaḥ kuṇḍam iti . atha parimāṇagrahaṇam kimartham . droṇaḥ khārī āḍhakam iti atra api yathā syāt . atha vacanagrahaṇam kimartham . iha samudāye vākyaparisamāptiḥ dṛśyate . tat yathā . gargāḥ śatam daṇḍyantām iti . arthinaḥ ca rājānaḥ hiraṇyena bhavanti na ca pratyekam daṇḍayanti . sati etasmin dṛṣṭānte yatra etāni samuditāni bhavanti tatra eva syāt . droṇaḥ khārī āḍhakam iti . iha na syāt . kumārī vṛkṣaḥ kuṇḍam iti . na etat asti prayojanam . pratyekam api vākyaparisamāptiḥ dṛśyate . tat yathā vṛddhiguṇasañjñe pratyekam bhavataḥ . idam tarhi prayojanam ukteṣu api ekatvādiṣu prathamā yathā syāt . ekaḥ dvau bahavaḥ iti . atha mātragrahaṇam kimartham . etanmātre eva prathamā yathā syāt karmādiviśiṣṭe mā bhūt iti . kaṭam karoti . na etat asti prayojanam . karmādiṣu dvitīyādyāḥ vibhaktayaḥ tāḥ karmādiviśiṣṭe bādhikāḥ bhaviṣyanti . atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na karmādiviśiṣṭe prathamā bhavati iti yat ayam sambodhane prathamām śāsti . na etat asti jñāpakam . asti hi anyat etasya vacane prayojanam . kim . sā āmantritam iti vakṣyāmi iti . yat tarhi yogavibhāgam karoti . itarathā hi sambodhane āmantritam iti eva brūyāt . idam tarhi ukteṣu api ekatvādiṣu prathamā yathā syāt . ekaḥ dvau bahavaḥ iti . vacanagrahaṇasya api etat prayojanam uktam . anyatarat śakyam akartum .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.