Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·2·2.3·2.3.8

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.3.8

P 2.3.8

क्अ इ,४४६।१५-४४७।५ रो इइ,७७८-७७९ कर्मप्रवचनीययुक्ते प्रत्यादिभिः च लक्षणादिषु उपसङ्ख्यानम् सप्तमीपञ्चम्योः प्रतिषेधार्थम् । कर्मप्रवचनीययुक्ते प्रत्यादिभिः च लक्षणादिषु उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । वृक्षम् प्रति विद्योतते विद्युत् । वृक्षम् परि । वृक्षमनु । साधुः देवदत्तः मातरम् प्रति । मातरम् परि । मातरम् अनु । किम् प्रयोजनम् । सप्तमीपञ्चम्योः प्रतिषेधार्थम् । सप्तमीपञ्चम्यौ मा भूताम् इति । साधुनिपुणाभ्याम् अर्चायाम् सप्तमी इति सप्तमी । पञ्चमी अपाङ्परिभिः इति पञ्चमी । तत्र अयम् अपि अर्थः अप्रतेः इति न वक्तव्यम् भवति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । उक्तं वा । किम् उक्तम् । एकत्र तावत् उक्तम् अप्रतेः इति । इतरत्र अपि यदि अपि तावत् अयम् परिः दृष्टापचारः वर्जने च अवर्जने च अयं खलु अपशब्दः अदृष्टापचारः वर्जनार्थः एव । तस्य कः अन्यः द्वितीयः सहायः भवितुम् अर्हति अन्यत् अतः वर्जनार्थात् । तत् यथा । अस्य गोः द्वितीयेन अर्थः इति गौः एव आनीयते न अश्वः न गदर्भः ।

KA I,446.15-447.5 Ro II,778-779 karmapravacanīyayukte pratyādibhiḥ ca lakṣaṇādiṣu upasaṅkhyānam saptamīpañcamyoḥ pratiṣedhārtham . karmapravacanīyayukte pratyādibhiḥ ca lakṣaṇādiṣu upasaṅkhyānam kartavyam . vṛkṣam prati vidyotate vidyut . vṛkṣam pari . vṛkṣamanu . sādhuḥ devadattaḥ mātaram prati . mātaram pari . mātaram anu . kim prayojanam . saptamīpañcamyoḥ pratiṣedhārtham . saptamīpañcamyau mā bhūtām iti . sādhunipuṇābhyām arcāyām saptamī iti saptamī . pañcamī apāṅparibhiḥ iti pañcamī . tatra ayam api arthaḥ aprateḥ iti na vaktavyam bhavati . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . uktaṃ vā . kim uktam . ekatra tāvat uktam aprateḥ iti . itaratra api yadi api tāvat ayam pariḥ dṛṣṭāpacāraḥ varjane ca avarjane ca ayaṃ khalu apaśabdaḥ adṛṣṭāpacāraḥ varjanārthaḥ eva . tasya kaḥ anyaḥ dvitīyaḥ sahāyaḥ bhavitum arhati anyat ataḥ varjanārthāt . tat yathā . asya goḥ dvitīyena arthaḥ iti gauḥ eva ānīyate na aśvaḥ na gadarbhaḥ .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/2.3.8

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.3.8, in HREEM (hreem.cc/library/P/2.3.8), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text