क्अ इ,४४७।७-४४८।११ रो इइ,७७९-७८२ कथम् इदम् विज्ञायते । यस्य च ऐश्वर्यम् ईश्वरता ईश्वरभावः तस्मात् कर्मप्रवचनीययुक्तात् इति । आहोस्वित् यस्य स्वस्य ईश्वरः तस्मात् कर्मप्रवचनीययुक्तात् इति । कः च अत्र विशेषः । यस्य च ईश्वरवचनम् इति कर्तृनिर्देशः चेत् अवचनात् सिद्धम् । यस्य च ईश्वरवचनम् इति कर्तृनिर्देशः चेत् अन्तरेण वचनम् सिद्धम् । अधि ब्रह्मदत्ते पञ्चालाः । आधृताः ते तस्मिन् भवन्ति । सत्यम् एवम् एतत् । नित्यम् परिग्रहीतव्यम् परिग्रहीत्रधीनम् भवति । प्रथमानुपपत्तिः तु । प्रथमा न उपपद्यते । कुतः । पञ्चालेभ्यः । का तर्हि स्यात् । षष्ठीसप्तम्यौ । स्वामीश्वराधिपति इति । न तत्र अधिशब्दः पठ्यते । यदि अपि न पठ्यते अधिः ईश्वरवाची । न तत्र पर्यायवचनानाम् ग्रहणम् । कथम् ज्ञायते । यत् अयम् कस्य चित् पर्यायवचनस्य ग्रहणम् करोति : अधिपतिदायाद इति । षष्ठी तर्हि प्राप्नोति । शेषलक्षणा षष्ठी अशेषत्वात् न भविष्यति । द्वितीया तर्हि प्राप्नोति कर्मप्रवचनीययुक्ते द्वितीया इति । सप्तम्या उक्तत्वात् तस्य अभिसम्बन्धस्य द्वितीया न भविष्यति । भवेत् यः अधेः ब्रहमदत्तस्य च अभिसम्बन्धः सः सप्तम्या उक्तः स्यात् । यः तु खलु अधेः पञ्चालानाम् च अभिसम्बन्धः तत्र द्वितीया प्राप्नोति । स्ववचनात् सिद्धम् । अस्तु यस्य स्वस्य ईश्वरः तस्मात् कर्मप्रवचनीययुक्तात् इति । एवम् अपि अन्तरेण वचनम् सिद्धम् । अधि ब्रह्मदत्तः पञ्चालेषु । आधृतः स तेषु भवति । सत्यम् एवम् एतत् । नित्यम् परिग्रहीता परिग्रहीतव्याधीनः भवति । प्रथमानुपपत्तिः तु । प्रथमा न उपपद्यते । कुतः । ब्रह्मदत्तात् । का तर्हि स्यात् । षष्ठीसप्तम्यौ । स्वामीश्वराधिपति इति । न तत्र अधिशब्दः पठ्यते । यदि अपि न पठ्यते अधिः ईश्वरवाची । न तत्र पर्यायवचनानाम् ग्रहणम् । कथम् ज्ञायते । यत् अयम् कस्य चित् पर्यायवचनस्य ग्रहणम् करोति । अधिपतिदायाद इति । षष्ठी तर्हि प्राप्नोति । शेषलक्षणा षष्ठी अशेषत्वात् न भविष्यति । द्वितीया तर्हि प्राप्नोति कर्मप्रवचनीययुक्ते द्वितीया इति । सप्तम्या उक्तत्वात् तस्य अभिसम्बन्धस्य द्वितीया न भविष्यति । भवेत् यः धेः पञ्चालानाम् च अभिसम्बन्धः सः सप्तम्या उक्तः स्यात् यः तु खलु अधेः ब्रह्मदत्तस्य च अभिसंबन्धः तत्र द्वितीया प्राप्नोति । एवं तर्हि स्ववचनात् सिद्धम् । अधिः स्वम् प्रति कर्मप्रवचनीयसंज्ञः भवति इति वक्तव्यम् । एवम् अपि यदा ब्रह्मदत्ते अधिकरणे सप्तमी तदा पञ्चालेभ्यः द्वितीया प्राप्नोति कर्मप्रवचनीययुक्ते द्वितीय इति । उपपदविभक्तेः कारकविभक्तिः बलीयसी इति प्रथमा भविष्यति ।
KA I,447.7-448.11 Ro II,779-782 katham idam vijñāyate . yasya ca aiśvaryam īśvaratā īśvarabhāvaḥ tasmāt karmapravacanīyayuktāt iti . āhosvit yasya svasya īśvaraḥ tasmāt karmapravacanīyayuktāt iti . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . yasya ca īśvaravacanam iti kartṛnirdeśaḥ cet avacanāt siddham . yasya ca īśvaravacanam iti kartṛnirdeśaḥ cet antareṇa vacanam siddham . adhi brahmadatte pañcālāḥ . ādhṛtāḥ te tasmin bhavanti . satyam evam etat . nityam parigrahītavyam parigrahītradhīnam bhavati . prathamānupapattiḥ tu . prathamā na upapadyate . kutaḥ . pañcālebhyaḥ . kā tarhi syāt . ṣaṣṭhīsaptamyau . svāmīśvarādhipati iti . na tatra adhiśabdaḥ paṭhyate . yadi api na paṭhyate adhiḥ īśvaravācī . na tatra paryāyavacanānām grahaṇam . katham jñāyate . yat ayam kasya cit paryāyavacanasya grahaṇam karoti : adhipatidāyāda iti . ṣaṣṭhī tarhi prāpnoti . śeṣalakṣaṇā ṣaṣṭhī aśeṣatvāt na bhaviṣyati . dvitīyā tarhi prāpnoti karmapravacanīyayukte dvitīyā iti . saptamyā uktatvāt tasya abhisambandhasya dvitīyā na bhaviṣyati . bhavet yaḥ adheḥ brahamadattasya ca abhisambandhaḥ saḥ saptamyā uktaḥ syāt . yaḥ tu khalu adheḥ pañcālānām ca abhisambandhaḥ tatra dvitīyā prāpnoti . svavacanāt siddham . astu yasya svasya īśvaraḥ tasmāt karmapravacanīyayuktāt iti . evam api antareṇa vacanam siddham . adhi brahmadattaḥ pañcāleṣu . ādhṛtaḥ sa teṣu bhavati . satyam evam etat . nityam parigrahītā parigrahītavyādhīnaḥ bhavati . prathamānupapattiḥ tu . prathamā na upapadyate . kutaḥ . brahmadattāt . kā tarhi syāt . ṣaṣṭhīsaptamyau . svāmīśvarādhipati iti . na tatra adhiśabdaḥ paṭhyate . yadi api na paṭhyate adhiḥ īśvaravācī . na tatra paryāyavacanānām grahaṇam . katham jñāyate . yat ayam kasya cit paryāyavacanasya grahaṇam karoti . adhipatidāyāda iti . ṣaṣṭhī tarhi prāpnoti . śeṣalakṣaṇā ṣaṣṭhī aśeṣatvāt na bhaviṣyati . dvitīyā tarhi prāpnoti karmapravacanīyayukte dvitīyā iti . saptamyā uktatvāt tasya abhisambandhasya dvitīyā na bhaviṣyati . bhavet yaḥ dheḥ pañcālānām ca abhisambandhaḥ saḥ saptamyā uktaḥ syāt yaḥ tu khalu adheḥ brahmadattasya ca abhisaṃbandhaḥ tatra dvitīyā prāpnoti . evaṃ tarhi svavacanāt siddham . adhiḥ svam prati karmapravacanīyasaṃjñaḥ bhavati iti vaktavyam . evam api yadā brahmadatte adhikaraṇe saptamī tadā pañcālebhyaḥ dvitīyā prāpnoti karmapravacanīyayukte dvitīya iti . upapadavibhakteḥ kārakavibhaktiḥ balīyasī iti prathamā bhaviṣyati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.