क्अ इ,४९६।९-२३ रो इइ,८९८-८९९ आमः लेः लोपे लुङ्लोटोः उपसङ्ख्यानम् । आमः लेः लोपे लुङ्लोटोः उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् : ताम् बैजवापयः विदाम् अक्रन् । अत्र भवन्तः विदाम् कुर्वन्तु। तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । लिग्रहणम् निवर्तिष्यते । यदि निवर्तते प्रत्ययमात्रस्य प्राप्नोति । इष्यते च प्रत्ययमात्रस्य । आतः च इष्यते । एवम् हि आह : कृञ् च अनुप्रयुज्यते लिटि इति । यदि च प्रत्ययमात्रस्य लुक् भवति ततः एतत् उपपन्नम् भवति । आमन्तेभ्यः णलः प्रतिषेधः । आमन्तेभ्यः णलः प्रतिषेधः वक्तव्यः । शशाम तताम । वृद्धौ कृत्यायाम् आमः इति लुक् प्राप्नोति । आमन्तेभ्यः अर्थवद्ग्रहणात् णलः अप्रतिषेधः । आमन्तेभ्यः णलः अप्रतिषेधः । अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः । लुक् कस्मात् न भवति : शशाम तताम इति । अर्थवतः आम्शब्दस्य ग्रहणम् । न च एषः अर्थवान् । आमन्तेभ्यः अर्थवद्ग्रहणात् णलः अप्रतिषेधः इति चेत् अमः प्रतिषेधः । आमन्तेभ्यः अर्थवद्ग्रहणात् णलः अप्रतिषेधः इति चेत् अमः प्रतिषेधः वक्तव्यः । आम । उक्तम् वा । किम् उक्तम् । सन्निपातलक्षणः विधिः अनिमित्तम् तद्विघातस्य इति ।
KA I,496.9-23 Ro II,898-899 āmaḥ leḥ lope luṅloṭoḥ upasaṅkhyānam . āmaḥ leḥ lope luṅloṭoḥ upasaṅkhyānam kartavyam : tām baijavāpayaḥ vidām akran . atra bhavantaḥ vidām kurvantu. tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . ligrahaṇam nivartiṣyate . yadi nivartate pratyayamātrasya prāpnoti . iṣyate ca pratyayamātrasya . ātaḥ ca iṣyate . evam hi āha : kṛñ ca anuprayujyate liṭi iti . yadi ca pratyayamātrasya luk bhavati tataḥ etat upapannam bhavati . āmantebhyaḥ ṇalaḥ pratiṣedhaḥ . āmantebhyaḥ ṇalaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . śaśāma tatāma . vṛddhau kṛtyāyām āmaḥ iti luk prāpnoti . āmantebhyaḥ arthavadgrahaṇāt ṇalaḥ apratiṣedhaḥ . āmantebhyaḥ ṇalaḥ apratiṣedhaḥ . anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ . luk kasmāt na bhavati : śaśāma tatāma iti . arthavataḥ āmśabdasya grahaṇam . na ca eṣaḥ arthavān . āmantebhyaḥ arthavadgrahaṇāt ṇalaḥ apratiṣedhaḥ iti cet amaḥ pratiṣedhaḥ . āmantebhyaḥ arthavadgrahaṇāt ṇalaḥ apratiṣedhaḥ iti cet amaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . āma . uktam vā . kim uktam . sannipātalakṣaṇaḥ vidhiḥ animittam tadvighātasya iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इ,४९६।२४-४९८।१२ रो इइ,९००-९०२ किम् पुनः लुक् आदेशानाम् अपवादः आहोस्वित् कृतेषु आदेशेषु भवति । लुक् आदेशापवादः । लुक् आदेशानाम् अपवादः । तिङ्कृताभावः तु । तिङ्कृतस्य तु अभावः । कस्य । पदत्वस्य । सुबन्तपदत्वात् सिद्धम् । सुबन्तम् पदम् इति पदसञ्ज्ञा भविष्यति । कथम् स्वाद्युत्पत्तिः । लकारस्य कृत्त्वात् प्रातिपदिकत्वम् तदाश्रयम् प्रत्ययविधानम् । लकारः कृत् । कृत् प्रातिपदिकम् इति प्रातिपदिकसञ्ज्ञा । तदाश्रयम् प्रत्ययविधानम् । प्रातिपदिकाश्रयत्वात् स्वाद्युत्पत्तिः भविष्यति । सुपः श्रवणम् प्राप्नोति । अव्ययात् इति लुक् भविष्यति । कथम् अव्ययत्वम् । अव्ययत्वम् मकारान्तत्वात् । कृदन्तम् मान्तम् अव्ययसञ्ज्ञम् भवति इति अव्ययसञ्ज्ञा भविष्यति । स्वरः कथम् । यत् प्रकारयाम् चकार । स्वरः कृदन्तप्रकृतिस्वरत्वात् । कृदन्तम् उत्तरपदम् प्रकृतिस्वरम् भवति इति एषः स्वरः भविष्यति । तथा च निघातानिघातसिद्धिः । तथा च निघातानिघातसिद्धिः भवति । चक्षुष्कामम् याजयाम् चकार । तिङ् अतिङः इति तस्य च अनिघातः । तस्मात् च निघातः सिद्धः भवति । नञा तु समासप्रसङ्गः । नञा तु समासः प्राप्नोति । न कारयम् न हारयाम् । नञ् सुबन्तेन सह समस्यते इति समासः प्राप्नोति । उक्तम् वा । किम् उक्तम् । असामर्थ्यात् इति । न अत्र नञः आमन्तेन सामर्थ्यम् । केन तर्हि । तिङन्तेन । न चकार कारयाम् । न चकार हारयाम् इति ।
KA I,496.24-498.12 Ro II,900-902 kim punaḥ luk ādeśānām apavādaḥ āhosvit kṛteṣu ādeśeṣu bhavati . luk ādeśāpavādaḥ . luk ādeśānām apavādaḥ . tiṅkṛtābhāvaḥ tu . tiṅkṛtasya tu abhāvaḥ . kasya . padatvasya . subantapadatvāt siddham . subantam padam iti padasañjñā bhaviṣyati . katham svādyutpattiḥ . lakārasya kṛttvāt prātipadikatvam tadāśrayam pratyayavidhānam . lakāraḥ kṛt . kṛt prātipadikam iti prātipadikasañjñā . tadāśrayam pratyayavidhānam . prātipadikāśrayatvāt svādyutpattiḥ bhaviṣyati . supaḥ śravaṇam prāpnoti . avyayāt iti luk bhaviṣyati . katham avyayatvam . avyayatvam makārāntatvāt . kṛdantam māntam avyayasañjñam bhavati iti avyayasañjñā bhaviṣyati . svaraḥ katham . yat prakārayām cakāra . svaraḥ kṛdantaprakṛtisvaratvāt . kṛdantam uttarapadam prakṛtisvaram bhavati iti eṣaḥ svaraḥ bhaviṣyati . tathā ca nighātānighātasiddhiḥ . tathā ca nighātānighātasiddhiḥ bhavati . cakṣuṣkāmam yājayām cakāra . tiṅ atiṅaḥ iti tasya ca anighātaḥ . tasmāt ca nighātaḥ siddhaḥ bhavati . nañā tu samāsaprasaṅgaḥ . nañā tu samāsaḥ prāpnoti . na kārayam na hārayām . nañ subantena saha samasyate iti samāsaḥ prāpnoti . uktam vā . kim uktam . asāmarthyāt iti . na atra nañaḥ āmantena sāmarthyam . kena tarhi . tiṅantena . na cakāra kārayām . na cakāra hārayām iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.