क्अ इ,४९९।१६-५००।२७ रो इइ,९०५-९०७ टिताम् टेः एविधेः लुटः डारौरसः पूर्वविप्रतिषिद्धम् । टिताम् टेः एविधेः लुटः डारौरसः भवन्ति पूर्वविप्रतिषेधेन । टेः एत्वस्य अवकाशः पचते पचेते पचन्ते । डारौरसाम् अवकाशः श्वः कर्ता श्वः कर्तारौ श्वः कर्तारः । इह उभयम् प्राप्नोति । श्वः अधेता श्वः अध्येतारौ श्वः अध्येतारः । डारौरसः भवन्ति पूर्वविप्रतिषेधेन । सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । आत्मनेपदानाम् च इति वचनात् सिद्धम् । आत्मनेपदानाम् च डारौरसः भवन्ति इति वक्तव्यम् । तत् च समसङ्ख्यार्थम् । तत् च अवश्यम् आत्मनेपदग्रहणम् कर्तव्यम् समसङ्ख्यार्थम् । सङ्ख्यातनुदेशः यथा स्यात् । अक्रियमाणे हि आत्मनेपदग्रहणे शट् स्थानिनः त्रयः आदेशाः । वैषम्यात् सङ्ख्यातानुदेशः न प्राप्नोति । पूर्वविप्रतिषेधार्थेन तावत् न अर्थः आत्मनेपदग्रहणेन । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । डारौरसः क्रियन्ताम् टेः एत्वम् इति । किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् एत्वम् । नित्याः डारौरसः । कृते अपि एत्वे प्रप्नुवन्ति अकृते अपि प्राप्नुवन्ति । टेः एत्वम् अपि नित्यम् । कृतेषु अपि डारौरस्सु प्राप्नोति अकृतेषु अपि प्राप्नोति । अनित्यम् एत्वम् । अन्यस्य कृतेषु डारौरस्सु प्राप्नोति अन्यस्य अकृतेषु । शब्दान्तरस्य च प्राप्नुवन् विधिः अनित्यः भवति । डारौरसः अपि अनित्याः । अन्यस्य कृते एत्वे प्राप्नुवन्ति अन्यस्य अकृते । शब्दान्तरस्य प्राप्नुवन्तः अनित्या भवन्ति । उभयोः अनित्ययोः परत्वात् एत्वम् । एत्वे कृते पुनःप्रसङ्गविज्ञानात् डारौरसः भविष्यन्ति । समसङ्ख्यार्थेन च अपि न अर्थः आत्मनेपदग्रहणेन । स्थाने अन्तरमेन व्यवस्था भविष्यति । कुतः आन्तर्यम् । अर्थतः । एकार्थस्य एकार्थः द्व्यर्थस्य द्व्यर्थः बह्वर्थस्य बह्वर्थः । अथ वा आदेशाः अपि षट् एव निर्दिश्यन्ते । कथम् । एकशेषनिर्देशात् । एकशेषनिर्देशः अयम् । अथ एतस्मिन् एकशेषनिर्देशे सति किम् अयम् कृतैकशेषाणाम् द्वन्द्वः । डा च डा च डा रौ च रौ च रौ रः च रः च रः। डा च रौ च रः च डारौरसः इति । आहोस्वित् कृतद्वन्द्वानाम् एकशेषः । डा च रौ च रः च डारौरसः । डारौरसः च डारौरसः च डारौरसः इति । किम् च अतः । यदि कृतैकशेषाणाम् द्वन्द्वः अनिष्टः समसङ्ख्यः प्राप्नोति एकवचनद्विवचनयोः डा प्राप्नोति । बहुवचनैकवचनयोः रौ प्राप्नोति द्विवचनबहुवचनयोः च रः प्राप्नोति । अथ कृतद्वन्द्वानाम् एकशेषः न दोषः भवति । यथा न दोषः तथा अस्तु । किम् पुनः अत्र ज्यायः । उभयम् इति आह । उभयम् हि दृश्यते । बहु शक्तिकिटकम् बहूनि शक्तिकिटकानि बहु स्थालीपिठरम् बहूनि स्थालीपिठरानि । डारौरसः कृते टेः ए यथात् द्वित्वम् प्रसारणे समस्ङ्ख्येन न अर्थ अस्ति । सिद्धम् स्थाने अर्थतः अन्तराः । आन्तर्यतः व्यवस्था । त्रयः एव इमे भवन्तु सर्वेषाम् । टेः एत्वम् च परत्वात् कृते अपि तस्मिन् इमे सन्तु ।
KA I,499.16-500.27 Ro II,905-907 ṭitām ṭeḥ evidheḥ luṭaḥ ḍāraurasaḥ pūrvavipratiṣiddham . ṭitām ṭeḥ evidheḥ luṭaḥ ḍāraurasaḥ bhavanti pūrvavipratiṣedhena . ṭeḥ etvasya avakāśaḥ pacate pacete pacante . ḍāraurasām avakāśaḥ śvaḥ kartā śvaḥ kartārau śvaḥ kartāraḥ . iha ubhayam prāpnoti . śvaḥ adhetā śvaḥ adhyetārau śvaḥ adhyetāraḥ . ḍāraurasaḥ bhavanti pūrvavipratiṣedhena . saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . ātmanepadānām ca iti vacanāt siddham . ātmanepadānām ca ḍāraurasaḥ bhavanti iti vaktavyam . tat ca samasaṅkhyārtham . tat ca avaśyam ātmanepadagrahaṇam kartavyam samasaṅkhyārtham . saṅkhyātanudeśaḥ yathā syāt . akriyamāṇe hi ātmanepadagrahaṇe śaṭ sthāninaḥ trayaḥ ādeśāḥ . vaiṣamyāt saṅkhyātānudeśaḥ na prāpnoti . pūrvavipratiṣedhārthena tāvat na arthaḥ ātmanepadagrahaṇena . idam iha sampradhāryam . ḍāraurasaḥ kriyantām ṭeḥ etvam iti . kim atra kartavyam . paratvāt etvam . nityāḥ ḍāraurasaḥ . kṛte api etve prapnuvanti akṛte api prāpnuvanti . ṭeḥ etvam api nityam . kṛteṣu api ḍāraurassu prāpnoti akṛteṣu api prāpnoti . anityam etvam . anyasya kṛteṣu ḍāraurassu prāpnoti anyasya akṛteṣu . śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati . ḍāraurasaḥ api anityāḥ . anyasya kṛte etve prāpnuvanti anyasya akṛte . śabdāntarasya prāpnuvantaḥ anityā bhavanti . ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt etvam . etve kṛte punaḥprasaṅgavijñānāt ḍāraurasaḥ bhaviṣyanti . samasaṅkhyārthena ca api na arthaḥ ātmanepadagrahaṇena . sthāne antaramena vyavasthā bhaviṣyati . kutaḥ āntaryam . arthataḥ . ekārthasya ekārthaḥ dvyarthasya dvyarthaḥ bahvarthasya bahvarthaḥ . atha vā ādeśāḥ api ṣaṭ eva nirdiśyante . katham . ekaśeṣanirdeśāt . ekaśeṣanirdeśaḥ ayam . atha etasmin ekaśeṣanirdeśe sati kim ayam kṛtaikaśeṣāṇām dvandvaḥ . ḍā ca ḍā ca ḍā rau ca rau ca rau raḥ ca raḥ ca raḥ. ḍā ca rau ca raḥ ca ḍāraurasaḥ iti . āhosvit kṛtadvandvānām ekaśeṣaḥ . ḍā ca rau ca raḥ ca ḍāraurasaḥ . ḍāraurasaḥ ca ḍāraurasaḥ ca ḍāraurasaḥ iti . kim ca ataḥ . yadi kṛtaikaśeṣāṇām dvandvaḥ aniṣṭaḥ samasaṅkhyaḥ prāpnoti ekavacanadvivacanayoḥ ḍā prāpnoti . bahuvacanaikavacanayoḥ rau prāpnoti dvivacanabahuvacanayoḥ ca raḥ prāpnoti . atha kṛtadvandvānām ekaśeṣaḥ na doṣaḥ bhavati . yathā na doṣaḥ tathā astu . kim punaḥ atra jyāyaḥ . ubhayam iti āha . ubhayam hi dṛśyate . bahu śaktikiṭakam bahūni śaktikiṭakāni bahu sthālīpiṭharam bahūni sthālīpiṭharāni . ḍāraurasaḥ kṛte ṭeḥ e yathāt dvitvam prasāraṇe samasṅkhyena na artha asti . siddham sthāne arthataḥ antarāḥ . āntaryataḥ vyavasthā . trayaḥ eva ime bhavantu sarveṣām . ṭeḥ etvam ca paratvāt kṛte api tasmin ime santu .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.