Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·3·3.1·3.1.11

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 3.1.11

क्अ इइ,२०।२१-७ रो इइइ,५८ सलोपसन्नियोगेन अयम् क्यङ् विधीयते । तेन यत्र एव सलोपः तत्र एव स्यात् । पयायते । इह न स्यात् । अपि काकः श्येनायते । न एषः दोषः । प्रधान्शिष्टः क्यङ् । अन्वाचयशिष्टः सलोपः । यत्र च सकारम् पश्यसि इति । तत् यथ । कः चित् उक्तः ग्रामे भिक्षाम् चर देवदत्तम् च आनय इति । सः ग्रामे भिक्षाम् चरति । यदि देवदत्तम् पश्यति तम् अपि आनयति । सलोपः वा । सलोपः वा इति वक्तव्यम् । पयायते पयस्यते । ओजोप्सरसोः नित्यम् । ओजोप्सरसोः नित्यम् सलोपः वक्तव्यः । ओजायमानम् यः अहिम् जघान । अप्सरायते । अप्रः आह सलोपः अप्सरसः एव । पयस्यते इति एव भवितव्यम् इति । कथम् ओजायमानम् यः अहिम् जघन इति । छान्दसः प्रयोगः । छन्दसि च दृष्टानुविधिः विधीयते ।

KA II,20.21-7 Ro III,58 salopasanniyogena ayam kyaṅ vidhīyate . tena yatra eva salopaḥ tatra eva syāt . payāyate . iha na syāt . api kākaḥ śyenāyate . na eṣaḥ doṣaḥ . pradhānśiṣṭaḥ kyaṅ . anvācayaśiṣṭaḥ salopaḥ . yatra ca sakāram paśyasi iti . tat yatha . kaḥ cit uktaḥ grāme bhikṣām cara devadattam ca ānaya iti . saḥ grāme bhikṣām carati . yadi devadattam paśyati tam api ānayati . salopaḥ vā . salopaḥ vā iti vaktavyam . payāyate payasyate . ojopsarasoḥ nityam . ojopsarasoḥ nityam salopaḥ vaktavyaḥ . ojāyamānam yaḥ ahim jaghāna . apsarāyate . apraḥ āha salopaḥ apsarasaḥ eva . payasyate iti eva bhavitavyam iti . katham ojāyamānam yaḥ ahim jaghana iti . chāndasaḥ prayogaḥ . chandasi ca dṛṣṭānuvidhiḥ vidhīyate .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ,२१।८-१८ रो इइइ,५८-५९ आचारे गल्भक्लीबहोडेभ्यः क्विप् वा । आचारे गल्भक्लीबहोडेभ्यः क्विप् वा वक्तव्यः । अवगल्भते अवगल्भायते । क्लीब । विक्लीबते विक्लीबायते । क्लीब । होड । विहोडते विहोडायते । किम् प्रयोजनम् । क्रियावचनता यथा स्यात् । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । धातवः एव गल्भादयः । न च एव हि अर्थाः आदिश्यन्ते क्रियावचनता च गम्यते । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । अवगल्भा विक्लीबा विहोडा । अ प्रत्ययात् इति अकारः यथा स्यात् । मा भूत् एवम् । गुरोः च हलः इति एवम् भविष्यति । इदम् तर्हि । अवगल्भाम् चक्रे । विक्लीबाम् चक्रे । विहोडाम् चक्रे । कास्प्रत्ययात् आम् अमन्त्रे इति आम् यथा स्यात् । अपरः आह : सर्वप्रातिपदिकेभ्यः आचारे क्विप् वक्तव्यः अश्वति गर्दभति इति एवमर्थम् । न तर्हि इदानीम् गल्भाद्यनुक्रमणम् कर्तव्यम् । कर्तव्यम् च । किम् प्रयोजनम् । आत्मनेपदार्थम् अनुबन्धान् आसङ्क्ष्यामि इति । गल्भ क्लीब होड ।

KA II,21.8-18 Ro III,58-59 ācāre galbhaklībahoḍebhyaḥ kvip vā . ācāre galbhaklībahoḍebhyaḥ kvip vā vaktavyaḥ . avagalbhate avagalbhāyate . klība . viklībate viklībāyate . klība . hoḍa . vihoḍate vihoḍāyate . kim prayojanam . kriyāvacanatā yathā syāt . na etat asti prayojanam . dhātavaḥ eva galbhādayaḥ . na ca eva hi arthāḥ ādiśyante kriyāvacanatā ca gamyate . idam tarhi prayojanam . avagalbhā viklībā vihoḍā . a pratyayāt iti akāraḥ yathā syāt . mā bhūt evam . guroḥ ca halaḥ iti evam bhaviṣyati . idam tarhi . avagalbhām cakre . viklībām cakre . vihoḍām cakre . kāspratyayāt ām amantre iti ām yathā syāt . aparaḥ āha : sarvaprātipadikebhyaḥ ācāre kvip vaktavyaḥ aśvati gardabhati iti evamartham . na tarhi idānīm galbhādyanukramaṇam kartavyam . kartavyam ca . kim prayojanam . ātmanepadārtham anubandhān āsaṅkṣyāmi iti . galbha klība hoḍa .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.