क्अ इइ,२८।१९-२९।१२ रो इइइ,७५-७६ अथ धातुग्रहणम् किमर्थम् । इह मा भूत् प्राटति भृशम् इति । अतः उत्तरम् पठति । यङ्विधौ धातुग्रहणे उक्तम् । किम् उक्तम् । तत्र तावत् उक्तम् कर्मग्रहणात् सन्विधौ धातुग्रहणानर्थक्यम् । सोपसर्गम् कर्म इति चेत् कर्मविशेषकत्वात् उपसर्गस्य अनुपसर्गम् कर्म । सोपसर्गस्य हि कर्मत्वे धात्वधिकारे अपि सनः अविधानम् अकर्मत्वात् इति । एवम् इह अपि क्रियासमभिहारग्रहणात् यङ्विधौ धातुग्रहणानर्थक्यम् । सोपसर्गः क्रियासमभिहारः इति चेत् क्रियासमभिहारविशेषकत्वात् उपसर्गस्य अनुपसर्गः क्रियासमभिहारः । सोपसर्गस्य हि क्रियासमहिभारत्वे धात्वधिकारे अपि यङः अविधानम् अक्रियासमभिहारत्वात् इति । अथ एकाज्झलादिग्रहणम् किमर्थम् । इह मा भूत् : जागर्ति भृशम् । ईक्षते भृशम् । एकाज्झलादिग्रहणे च । एकाज्झलादिग्रहणे च उक्तम् । किम् उक्तम् । तत्र तावत् उक्तम् कर्मसमानकर्तृकग्रहणानर्थक्यम् च इच्छाभिधाने प्रत्ययविधानात् । अकर्मणः हि असमानकर्तृकात् वा अनभिधानम् इति । इह अपि एकाज्झलादिग्रहणानर्थक्यम् क्रियासमभिहारे यङ्वचनात् अनेकाचः अहलादेः हि अनभिधानम् इति । तत् च अवश्यम् अनभिदानम् आश्रयितव्यम् । क्रियमाणे अपि हि एकाज्झलादिग्रहणे यत्र एकाचः हलादेः च उत्पद्यमानेन यङा अर्थस्य अभिधानम् न भवति न भवति तत्र उत्पत्तिः । तत् यथा । भृशम् शोभते । भृशम् रोचते । यत्र च अनेकाचः अहलादेः वो उत्पद्यमानेन यङा अर्थस्य अभिधानम् भवति भवति तत्र उत्पत्तिः । तत् यथा । अटाट्यते अरार्यते अशाश्यते सोसूच्यते सोसूत्र्यते मोमूत्र्यते ।
KA II,28.19-29.12 Ro III,75-76 atha dhātugrahaṇam kimartham . iha mā bhūt prāṭati bhṛśam iti . ataḥ uttaram paṭhati . yaṅvidhau dhātugrahaṇe uktam . kim uktam . tatra tāvat uktam karmagrahaṇāt sanvidhau dhātugrahaṇānarthakyam . sopasargam karma iti cet karmaviśeṣakatvāt upasargasya anupasargam karma . sopasargasya hi karmatve dhātvadhikāre api sanaḥ avidhānam akarmatvāt iti . evam iha api kriyāsamabhihāragrahaṇāt yaṅvidhau dhātugrahaṇānarthakyam . sopasargaḥ kriyāsamabhihāraḥ iti cet kriyāsamabhihāraviśeṣakatvāt upasargasya anupasargaḥ kriyāsamabhihāraḥ . sopasargasya hi kriyāsamahibhāratve dhātvadhikāre api yaṅaḥ avidhānam akriyāsamabhihāratvāt iti . atha ekājjhalādigrahaṇam kimartham . iha mā bhūt : jāgarti bhṛśam . īkṣate bhṛśam . ekājjhalādigrahaṇe ca . ekājjhalādigrahaṇe ca uktam . kim uktam . tatra tāvat uktam karmasamānakartṛkagrahaṇānarthakyam ca icchābhidhāne pratyayavidhānāt . akarmaṇaḥ hi asamānakartṛkāt vā anabhidhānam iti . iha api ekājjhalādigrahaṇānarthakyam kriyāsamabhihāre yaṅvacanāt anekācaḥ ahalādeḥ hi anabhidhānam iti . tat ca avaśyam anabhidānam āśrayitavyam . kriyamāṇe api hi ekājjhalādigrahaṇe yatra ekācaḥ halādeḥ ca utpadyamānena yaṅā arthasya abhidhānam na bhavati na bhavati tatra utpattiḥ . tat yathā . bhṛśam śobhate . bhṛśam rocate . yatra ca anekācaḥ ahalādeḥ vo utpadyamānena yaṅā arthasya abhidhānam bhavati bhavati tatra utpattiḥ . tat yathā . aṭāṭyate arāryate aśāśyate sosūcyate sosūtryate momūtryate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.