क्अ इइ,४२।१४-४३।९ रो इइइ,१०९-१११ इमे विकरणाः पठ्यन्ते । तत्र न ज्ञायते कः उत्सर्गः कः अपवादः इति । तत्र वक्त्यम् : अयम् उत्सर्गः अयम् अपवादः इति । इमे ब्रूमः । यक् उत्सर्गः । अपवादः शब्दादिः स्यादयः च । यदि एवम् अपवादविप्रतिषेधात् शबादिबाधनम् । अपवाद्विप्रतिषेधात् शबादिभिः स्यादीनाम् बाधनम् प्राप्नोति । शबादीनाम् अवकाशः पचति यजति । स्यादीनाम् अवकाशः पक्ष्यते यक्ष्यते । इह उभयम् प्राप्नोति । पक्ष्यति यक्ष्यति । परत्वात् शबादयः प्राप्नुवन्ति । अपवादः नाम अनेकलक्षणप्रसङ्गः । अपवादः नाम भवति यत्र अनेकलक्षणप्रसङ्गः । तत्र भावकर्मणोः यक् विधीयते कर्तरि शप् । कः प्रसङ्गः यत् भावकर्मणोः यकम् कर्तरि शबादयः बाधेरन् । एवम् तर्हि यक्शपौ उत्सर्गौ । अपवादाः श्यनादय स्यादयः च । अपवादविप्रतिषेधात् श्यनादिबाधनम् । अपवाद्विप्रतिषेधात् श्यनादिभिः स्यादीनाम् बाधनम् प्राप्नोति । श्यनादीनाम् अवकाशः दीव्यति सीव्यति । स्यादीनाम् अवकाशः पक्ष्यति यक्ष्यति । इह उभयम् प्राप्नोति । देविष्यति सेविष्यति । परत्वात् श्यनादयः प्राप्नुवन्ति । न एषः दोषः । शबादेशाः श्यनादयः करिष्यन्ते । शप् च स्यादिभिः बाध्यते । तत्र दिवादिभ्यः स्यादिविषये शप् एव न अस्ति कुतः श्यनादयः । तत् तर्हि शपः ग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । कर्तरि शप् इति । तत् वै प्रथमानिर्दिष्टम् षष्ठीनिर्दिष्टेन च इह अर्थः । दिवादिभ्यः इति एषा पञ्चमी शप् इति प्रथमायाः षष्ठीम् प्रकल्पयिष्यति तस्मात् इति उत्तरस्य इति । प्रत्ययविधिः अयम् । न च प्रत्ययविधौ पञ्चम्यः प्रकल्पिकाः भवन्ति । न अयम् प्रत्ययविधिः । विहितः प्रत्ययः । प्रकृतः च अनुवर्तते । अथ वा अनुवृत्तिः करिष्यते । सार्वधातुके यक् स्यतासी लृलुटोः च्लि लुङि च्लेः सिच् भवति । कर्तरि शप् स्यतासी लृलुटोः च्लि लुङि च्लेः सिच् भवति । दिवादिभ्यः श्यन् स्यतासी लृलुटोः च्लि लुङि च्लेः सिच् भवति । अथ वा अन्तरङ्गाः स्यादयः । का अन्तरङ्गता । लावस्थायाम् एव स्यादयः । सार्वधातुके श्यनादयः ।
KA II,42.14-43.9 Ro III,109-111 ime vikaraṇāḥ paṭhyante . tatra na jñāyate kaḥ utsargaḥ kaḥ apavādaḥ iti . tatra vaktyam : ayam utsargaḥ ayam apavādaḥ iti . ime brūmaḥ . yak utsargaḥ . apavādaḥ śabdādiḥ syādayaḥ ca . yadi evam apavādavipratiṣedhāt śabādibādhanam . apavādvipratiṣedhāt śabādibhiḥ syādīnām bādhanam prāpnoti . śabādīnām avakāśaḥ pacati yajati . syādīnām avakāśaḥ pakṣyate yakṣyate . iha ubhayam prāpnoti . pakṣyati yakṣyati . paratvāt śabādayaḥ prāpnuvanti . apavādaḥ nāma anekalakṣaṇaprasaṅgaḥ . apavādaḥ nāma bhavati yatra anekalakṣaṇaprasaṅgaḥ . tatra bhāvakarmaṇoḥ yak vidhīyate kartari śap . kaḥ prasaṅgaḥ yat bhāvakarmaṇoḥ yakam kartari śabādayaḥ bādheran . evam tarhi yakśapau utsargau . apavādāḥ śyanādaya syādayaḥ ca . apavādavipratiṣedhāt śyanādibādhanam . apavādvipratiṣedhāt śyanādibhiḥ syādīnām bādhanam prāpnoti . śyanādīnām avakāśaḥ dīvyati sīvyati . syādīnām avakāśaḥ pakṣyati yakṣyati . iha ubhayam prāpnoti . deviṣyati seviṣyati . paratvāt śyanādayaḥ prāpnuvanti . na eṣaḥ doṣaḥ . śabādeśāḥ śyanādayaḥ kariṣyante . śap ca syādibhiḥ bādhyate . tatra divādibhyaḥ syādiviṣaye śap eva na asti kutaḥ śyanādayaḥ . tat tarhi śapaḥ grahaṇam kartavyam . na kartavyam . prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . kartari śap iti . tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ . divādibhyaḥ iti eṣā pañcamī śap iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti . pratyayavidhiḥ ayam . na ca pratyayavidhau pañcamyaḥ prakalpikāḥ bhavanti . na ayam pratyayavidhiḥ . vihitaḥ pratyayaḥ . prakṛtaḥ ca anuvartate . atha vā anuvṛttiḥ kariṣyate . sārvadhātuke yak syatāsī lṛluṭoḥ cli luṅi cleḥ sic bhavati . kartari śap syatāsī lṛluṭoḥ cli luṅi cleḥ sic bhavati . divādibhyaḥ śyan syatāsī lṛluṭoḥ cli luṅi cleḥ sic bhavati . atha vā antaraṅgāḥ syādayaḥ . kā antaraṅgatā . lāvasthāyām eva syādayaḥ . sārvadhātuke śyanādayaḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.