क्अ इइ,१५। ५-२३ रो इइइ,४२-४५ इमे इषवः बहवः पठ्यन्ते । तत्र न ज्ञायते कस्य अयम् अर्थे सन् विधीयते इति । इषेः छत्वभाविनः । यदि एवम् कर्तुम् अन्विच्छति कर्तुम् अन्वेषणा अत्र अपि प्राप्नोति । एवम् तर्हि यस्य स्त्रियाम् इच्छा इति एतत् रूपम् निपात्यते । कस्य च एतत् निपात्यते । कान्तिकर्मणः । अथ इह ग्रामम् गन्तुम् इच्छति इति कस्य किम् कर्म । इषेः उभे कर्मणी । यदि एवम् ग्रामम् गन्तुम् इच्छति ग्रामाय गन्तुम् इच्छति इति गत्यर्थकर्मणि द्वितीयाचतुर्थ्यौ न प्राप्नुतः । एवम् तर्हि गमेः ग्रामः कर्म इषेः गमिः कर्म । एवम् अपि इष्यते ग्रामः गन्तुम् इति परसाधने उत्पद्यमानेन लेन ग्रामस्य अभिधानम् न प्राप्नोति । एवम् तर्हि गमेः ग्रामः कर्म इषेः उभे कर्मणी । अथ सनन्तात् सना भवितव्यम् : चिकीर्षितुम् इच्छति जिहीर्षितुम् इच्छति इति । न भवितव्यम् । किम् कारणम् । अर्थगत्यर्थः शब्दप्रयोगः । अर्थम् सम्प्रत्याययिष्यामि इति शब्दः प्रयुज्यते । तत्र एकेन उक्तत्वात् तस्य अर्थस्य अपरस्य प्रयोगेण न भवितव्यम् । किम् कारणम् । उक्तार्थानाम् अप्रयोगः । न तर्हि इदानीम् इदम् भवति : एषितुम् इच्छति एषिषिषति इति । अस्ति अत्र विशेषः । एकस्य अत्र इषेः इषिः साधनम् वर्तमानकालः च प्रत्ययः । अपरस्य बाह्यम् साधनम् सर्वकालः च प्रत्ययः । इह अपि तर्हि एकस्य इषेः करोतिविषिष्टः इषिः साधनम् वर्तमानकालः च प्रत्ययः । अपरस्य बाह्यम् साधनम् सर्वकालः च प्रत्ययः । येन एव खलु अपि हेतुना एतत् वाक्यम् भवति चिकीर्षितुम् इच्छति जिहीर्षितुम् इच्छति इति तेन एव हेतुना वृत्तिः अपि प्राप्नोति । तस्मात् सनन्तात् सनः प्रतिषेधः वक्तव्यः । तम् च अपि ब्रुवता इषिसनः इति वक्तव्यम् । भवति हि जुगुप्सिषते मीमांसिषते इति । शैषिकात् मतुबर्थीयात् शैषिकः मतुबर्थिकः सरूपः प्रत्ययः न इष्टः । सनन्तात् न सन् इष्यते ।
KA II,15. 5-23 Ro III,42-45 ime iṣavaḥ bahavaḥ paṭhyante . tatra na jñāyate kasya ayam arthe san vidhīyate iti . iṣeḥ chatvabhāvinaḥ . yadi evam kartum anvicchati kartum anveṣaṇā atra api prāpnoti . evam tarhi yasya striyām icchā iti etat rūpam nipātyate . kasya ca etat nipātyate . kāntikarmaṇaḥ . atha iha grāmam gantum icchati iti kasya kim karma . iṣeḥ ubhe karmaṇī . yadi evam grāmam gantum icchati grāmāya gantum icchati iti gatyarthakarmaṇi dvitīyācaturthyau na prāpnutaḥ . evam tarhi gameḥ grāmaḥ karma iṣeḥ gamiḥ karma . evam api iṣyate grāmaḥ gantum iti parasādhane utpadyamānena lena grāmasya abhidhānam na prāpnoti . evam tarhi gameḥ grāmaḥ karma iṣeḥ ubhe karmaṇī . atha sanantāt sanā bhavitavyam : cikīrṣitum icchati jihīrṣitum icchati iti . na bhavitavyam . kim kāraṇam . arthagatyarthaḥ śabdaprayogaḥ . artham sampratyāyayiṣyāmi iti śabdaḥ prayujyate . tatra ekena uktatvāt tasya arthasya aparasya prayogeṇa na bhavitavyam . kim kāraṇam . uktārthānām aprayogaḥ . na tarhi idānīm idam bhavati : eṣitum icchati eṣiṣiṣati iti . asti atra viśeṣaḥ . ekasya atra iṣeḥ iṣiḥ sādhanam vartamānakālaḥ ca pratyayaḥ . aparasya bāhyam sādhanam sarvakālaḥ ca pratyayaḥ . iha api tarhi ekasya iṣeḥ karotiviṣiṣṭaḥ iṣiḥ sādhanam vartamānakālaḥ ca pratyayaḥ . aparasya bāhyam sādhanam sarvakālaḥ ca pratyayaḥ . yena eva khalu api hetunā etat vākyam bhavati cikīrṣitum icchati jihīrṣitum icchati iti tena eva hetunā vṛttiḥ api prāpnoti . tasmāt sanantāt sanaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . tam ca api bruvatā iṣisanaḥ iti vaktavyam . bhavati hi jugupsiṣate mīmāṃsiṣate iti . śaiṣikāt matubarthīyāt śaiṣikaḥ matubarthikaḥ sarūpaḥ pratyayaḥ na iṣṭaḥ . sanantāt na san iṣyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.