क्अ इइ,६८।२३-७०।७ रो इइइ,१७२-१७६ सकर्मकाणाम् प्रतिषेधः अन्योन्यम् आश्लिष्यतः इति । सकर्मकाणाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । किम् प्रयोजनम् । अन्योन्यम् आश्लिष्यतः । अन्योन्यम् संस्पृशतः । अन्योन्यम् गृह्णीतः इति । तपेः वा सकर्मकस्य वचनम् नियमार्थम् । तपेः वा सकर्मकस्य वचनम् नियमार्थम् भविष्यति । तपेः एव सकर्मकस्य न अन्यस्य सकर्मकस्य इति । तस्य तर्हि अन्यकर्मकस्य अपि प्राप्नोति । उत्तपति सुवर्णम् सुवर्णकारः । उत्तप्यमानम् सुवर्णम् सुवर्णकारम् उत्तपति । तस्य च तपःकर्मकस्य एव । तस्य च तपःकर्मकस्य एव कर्ता कर्मवत् भवति न अन्यकर्मकस्य इति । किम् इदम् तपः इति । तपेः अयम् औणादिकः अस्कारः भावसाधनः । कः प्रकृत्यर्थः कः प्रत्ययार्थः । सः एव सन्तपः । कथम् पुनः सः एव नाम प्रकृत्यर्थः स्यात् सः एव प्रत्ययार्थः । सामान्यतपेः अवयवतपिः कर्म भवति । तत् यथा । सः एतान् पोषान् अपुष्यत् गोपोषम् अश्वपोषम् रैपोषम् इति । सामान्यपुषेः अवयविपुषिः कर्म भवति । एवम् इह अपि सामान्यतपेः अवयवतपिः कर्म भवति । दुहिपच्योः बहुलम् सकर्मकयोः । दुहिपच्योः सकर्मकयोः कर्ता बहुलम् कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । दुग्धे गौः पयः । तस्मात् उदुम्बरः सः लोहितम् फलम् पच्यते । बहुलवचनम् किमर्थम् । परस्मैपदार्थम् । यदि एवम् न अर्थः बहुलवचनेन । न हि परस्मैपदम् इष्यते । सृजियुज्योः श्यन् तु । सृजियुज्योः सकर्मकयोः कर्ता बहुलम् कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । श्यन् तु भवति । सृजेः श्रद्धोपपन्ने कर्तरि कर्मवद्भावः वाच्यः चिणात्मनेपदार्थः । सृज्यते मालाम् । असर्जि मालाम् । यजेः तु न्याय्ये कर्मकर्तरि यकः अभावाय । युज्यते ब्रह्मचारी योगम् । करणेन तुल्यक्रियः कर्ता बहुलम् । करणेन तुल्यक्रियः कर्ता बहुलम् कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । परिवारयन्ति कण्टकैः वृक्षम् । परिवारयन्ते कण्टकाः वृक्षम् इति । स्रवत्यादीनाम् प्रतिषेधः । स्रवत्यादीनाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । स्रवति कुण्डिका उदकम् । स्रवति कुण्डिकायाः उदकम् । स्रवन्ति वलीकानि उदकम् । स्रवति वलीकेभ्यः उदकम् इति । सः तर्हि प्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । तुल्यक्रियः इति उच्यते । क्रियान्तरम् च अत्र गम्यते । इह तावत् स्रवति कुण्डिका उदकम् इति । विसृजति इति गम्यते । स्रवति कुण्डिकायाः उदकम् इति । निष्क्रामति इति गम्यते । स्रवन्ति वलीकानि उदकम् इति । विसृजन्ति इति गम्यते । स्रवति वलीकेभ्यः उदकम् इति । पतति इति गम्यते । भूषाकर्मकिरतिसनाम् च अन्यत्र आत्मनेपदात् । भूषाकर्मकिरतिसनाम् च प्रतिषेधः वक्तव्यः अन्यत्र आत्मनेपदात् । भूषयते कन्या स्वयम् एव । अबुभूषत कन्या स्वयम् एव । मण्डयते कन्या स्वयम् एव । अममण्डत कन्या स्वयम् एव । किरति । अवकिरते हस्ती स्वयम् एव । अवाकीर्ष्ट हस्ती स्वयम् एव । सन् । चिकीर्षते कटः स्वयम् एव । अचिकीर्षिष्ट कटः स्वयम् एव ।
KA II,68.23-70.7 Ro III,172-176 sakarmakāṇām pratiṣedhaḥ anyonyam āśliṣyataḥ iti . sakarmakāṇām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . kim prayojanam . anyonyam āśliṣyataḥ . anyonyam saṃspṛśataḥ . anyonyam gṛhṇītaḥ iti . tapeḥ vā sakarmakasya vacanam niyamārtham . tapeḥ vā sakarmakasya vacanam niyamārtham bhaviṣyati . tapeḥ eva sakarmakasya na anyasya sakarmakasya iti . tasya tarhi anyakarmakasya api prāpnoti . uttapati suvarṇam suvarṇakāraḥ . uttapyamānam suvarṇam suvarṇakāram uttapati . tasya ca tapaḥkarmakasya eva . tasya ca tapaḥkarmakasya eva kartā karmavat bhavati na anyakarmakasya iti . kim idam tapaḥ iti . tapeḥ ayam auṇādikaḥ askāraḥ bhāvasādhanaḥ . kaḥ prakṛtyarthaḥ kaḥ pratyayārthaḥ . saḥ eva santapaḥ . katham punaḥ saḥ eva nāma prakṛtyarthaḥ syāt saḥ eva pratyayārthaḥ . sāmānyatapeḥ avayavatapiḥ karma bhavati . tat yathā . saḥ etān poṣān apuṣyat gopoṣam aśvapoṣam raipoṣam iti . sāmānyapuṣeḥ avayavipuṣiḥ karma bhavati . evam iha api sāmānyatapeḥ avayavatapiḥ karma bhavati . duhipacyoḥ bahulam sakarmakayoḥ . duhipacyoḥ sakarmakayoḥ kartā bahulam karmavat bhavati iti vaktavyam . dugdhe gauḥ payaḥ . tasmāt udumbaraḥ saḥ lohitam phalam pacyate . bahulavacanam kimartham . parasmaipadārtham . yadi evam na arthaḥ bahulavacanena . na hi parasmaipadam iṣyate . sṛjiyujyoḥ śyan tu . sṛjiyujyoḥ sakarmakayoḥ kartā bahulam karmavat bhavati iti vaktavyam . śyan tu bhavati . sṛjeḥ śraddhopapanne kartari karmavadbhāvaḥ vācyaḥ ciṇātmanepadārthaḥ . sṛjyate mālām . asarji mālām . yajeḥ tu nyāyye karmakartari yakaḥ abhāvāya . yujyate brahmacārī yogam . karaṇena tulyakriyaḥ kartā bahulam . karaṇena tulyakriyaḥ kartā bahulam karmavat bhavati iti vaktavyam . parivārayanti kaṇṭakaiḥ vṛkṣam . parivārayante kaṇṭakāḥ vṛkṣam iti . sravatyādīnām pratiṣedhaḥ . sravatyādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . sravati kuṇḍikā udakam . sravati kuṇḍikāyāḥ udakam . sravanti valīkāni udakam . sravati valīkebhyaḥ udakam iti . saḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . tulyakriyaḥ iti ucyate . kriyāntaram ca atra gamyate . iha tāvat sravati kuṇḍikā udakam iti . visṛjati iti gamyate . sravati kuṇḍikāyāḥ udakam iti . niṣkrāmati iti gamyate . sravanti valīkāni udakam iti . visṛjanti iti gamyate . sravati valīkebhyaḥ udakam iti . patati iti gamyate . bhūṣākarmakiratisanām ca anyatra ātmanepadāt . bhūṣākarmakiratisanām ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ anyatra ātmanepadāt . bhūṣayate kanyā svayam eva . abubhūṣata kanyā svayam eva . maṇḍayate kanyā svayam eva . amamaṇḍata kanyā svayam eva . kirati . avakirate hastī svayam eva . avākīrṣṭa hastī svayam eva . san . cikīrṣate kaṭaḥ svayam eva . acikīrṣiṣṭa kaṭaḥ svayam eva .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.