Patanjali: Vyakaranamahabhasya 3.1.87

क्अ इइ,६६।२-८ रो इइइ,१६२-१६४ वत्करणम् किमर्थम् । स्वाश्रयम् अपि यथा स्यात् । भिद्यते कुशूलेन इति । अकर्मकाणाम् भावे लः भवति इति लः यथा स्यात् । कर्मणा इति किमर्थम् । करणाधिकरणाभ्याम् तुल्यक्रियः कर्ता यः सः कर्मवत् मा भूत् । साधु असिः छिनत्ति । साधु स्थाली पचति । तुल्यक्रियः इति किमर्थम् । पचति ओदनम् देवदत्तः । तुल्यक्रियः इति उच्यमाने अपि अत्र प्राप्नोति । अत्र अपि हि कर्मणा तुल्यक्रियः कर्ता । न तुल्यक्रियग्रहणेन समानक्रियत्वम् अभिसम्बध्यते । किम् तर्हि । यस्मिन् कर्मणि कर्तृभूते अपि तद्वत् क्रिय लक्ष्यते यथा कर्मणि सः कर्मणा तुल्यक्रियः कर्ता कर्मवत् भवति इति ।

KA II,66.2-8 Ro III,162-164 vatkaraṇam kimartham . svāśrayam api yathā syāt . bhidyate kuśūlena iti . akarmakāṇām bhāve laḥ bhavati iti laḥ yathā syāt . karmaṇā iti kimartham . karaṇādhikaraṇābhyām tulyakriyaḥ kartā yaḥ saḥ karmavat mā bhūt . sādhu asiḥ chinatti . sādhu sthālī pacati . tulyakriyaḥ iti kimartham . pacati odanam devadattaḥ . tulyakriyaḥ iti ucyamāne api atra prāpnoti . atra api hi karmaṇā tulyakriyaḥ kartā . na tulyakriyagrahaṇena samānakriyatvam abhisambadhyate . kim tarhi . yasmin karmaṇi kartṛbhūte api tadvat kriya lakṣyate yathā karmaṇi saḥ karmaṇā tulyakriyaḥ kartā karmavat bhavati iti .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ,६६।९-६७।२ रो इइइ,१६४-१६७ कर्मवत् अकर्मकस्य कर्ता । अकर्मकस्य कर्ता कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । सकर्मकस्य कर्ता कर्मवत् मा भूत् इति । भिद्यमानः कुशूलः पात्राणि भिनत्ति । तथा कर्म दृष्टः चेत् समानधातौ । कर्म दृष्टः चेत् समानधातौ इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् । पचति ओदनम् देवदत्तः । राध्यति ओधनः स्वयम् एव । तथा कर्मस्थभावकानम् कर्मस्थक्रियाणाम् च । कर्मस्थभावकानम् कर्मस्थक्रियाणाम् वा कर्ता कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । कर्तृस्थभावकानाम् कर्तृस्थक्रियाणाम् वा कर्ता कर्मवत् मा भूत् इति । यत् तावत् उच्यते अकर्मकस्य कर्ता कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् इति । न वक्तव्यम् । वक्ष्यति एतत् । सकर्मकाणाम् प्रतिषेधः अन्योन्यम् आश्लिष्यतः इति । यत् अपि उच्यते कर्म दृष्टः चेत् समानधातौ इति वक्तव्यम् इति । न वक्तव्यम् । धातोः इति वर्तते । धातोः कर्मणः कतुर्ः अयम् कर्मवद्भावः अतिदिश्यते । तत्र सम्बन्धात् एतत् गन्तव्यम् यस्य धातोः यत् कर्म तस्य चेत् कर्ता स्यात् इति । तत् यथा धातोः कर्मणि अण् भवति इति । तत्र सम्बन्धात् एतत् गम्यते यस्य धातोः यत् कर्म इति । इह मा भूत् । आहर कुम्भम् करोति कटम् इति । यत् अपि उच्यते कर्मस्थभावकानम् कर्मस्थक्रियाणाम् वा कर्ता कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । कर्तृस्थभावकानाम् कर्तृस्थक्रियाणाम् वा कर्ता कर्मवत् मा भूत् इति । न वक्तव्यम् । कर्मस्थया क्रियया अयम् कर्तारम् उपमिमीते । न च कर्तृस्थभावकानाम् कर्तृस्थक्रियाणाम् वा कर्मणि क्रियायाः प्रवृत्तिः अस्ति ।

KA II,66.9-67.2 Ro III,164-167 karmavat akarmakasya kartā . akarmakasya kartā karmavat bhavati iti vaktavyam . kim prayojanam . sakarmakasya kartā karmavat mā bhūt iti . bhidyamānaḥ kuśūlaḥ pātrāṇi bhinatti . tathā karma dṛṣṭaḥ cet samānadhātau . karma dṛṣṭaḥ cet samānadhātau iti vaktavyam . iha mā bhūt . pacati odanam devadattaḥ . rādhyati odhanaḥ svayam eva . tathā karmasthabhāvakānam karmasthakriyāṇām ca . karmasthabhāvakānam karmasthakriyāṇām vā kartā karmavat bhavati iti vaktavyam . kartṛsthabhāvakānām kartṛsthakriyāṇām vā kartā karmavat mā bhūt iti . yat tāvat ucyate akarmakasya kartā karmavat bhavati iti vaktavyam iti . na vaktavyam . vakṣyati etat . sakarmakāṇām pratiṣedhaḥ anyonyam āśliṣyataḥ iti . yat api ucyate karma dṛṣṭaḥ cet samānadhātau iti vaktavyam iti . na vaktavyam . dhātoḥ iti vartate . dhātoḥ karmaṇaḥ katurḥ ayam karmavadbhāvaḥ atidiśyate . tatra sambandhāt etat gantavyam yasya dhātoḥ yat karma tasya cet kartā syāt iti . tat yathā dhātoḥ karmaṇi aṇ bhavati iti . tatra sambandhāt etat gamyate yasya dhātoḥ yat karma iti . iha mā bhūt . āhara kumbham karoti kaṭam iti . yat api ucyate karmasthabhāvakānam karmasthakriyāṇām vā kartā karmavat bhavati iti vaktavyam . kartṛsthabhāvakānām kartṛsthakriyāṇām vā kartā karmavat mā bhūt iti . na vaktavyam . karmasthayā kriyayā ayam kartāram upamimīte . na ca kartṛsthabhāvakānām kartṛsthakriyāṇām vā karmaṇi kriyāyāḥ pravṛttiḥ asti .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ,६७।३-९ रो इइइ,१६७ किम् पुनः कर्मकर्तरि कर्माश्रयम् एव भवति आहोस्वित् कर्त्राश्रयम् अपि । किम् च अतः । यदि कर्माश्रयम् एव चङ्शप्कृद्विधयः न सिध्यन्ति । चङ् । अचीकरत कटः स्वयम् एव । शप् । नमते दण्डः स्वयम् एव । कृद्विधिः । भिदुरम् काष्ठम् स्वयम् एव । अथ कर्त्राश्रयम् अपि सिद्धम् एतत् भवति । किम् तर्हि इति । आत्मनेपदशबादिविधिप्रतिषेधः । आत्मनेपदम् विधेयम् शबादीनाम् च प्रतिषेधः वक्तव्यः । उभयम् क्रियते न्यासे एव ।

KA II,67.3-9 Ro III,167 kim punaḥ karmakartari karmāśrayam eva bhavati āhosvit kartrāśrayam api . kim ca ataḥ . yadi karmāśrayam eva caṅśapkṛdvidhayaḥ na sidhyanti . caṅ . acīkarata kaṭaḥ svayam eva . śap . namate daṇḍaḥ svayam eva . kṛdvidhiḥ . bhiduram kāṣṭham svayam eva . atha kartrāśrayam api siddham etat bhavati . kim tarhi iti . ātmanepadaśabādividhipratiṣedhaḥ . ātmanepadam vidheyam śabādīnām ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . ubhayam kriyate nyāse eva .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ,६७।१०-६८२२७ रो इइइ,१६८-१७१ किमर्थम् पुनः इदम् उच्यते । कर्मकर्तरि कर्तृत्वम् स्वातन्त्र्यस्य विवक्षितत्वात् । कर्मकर्तरि कर्तृत्वम् अस्ति । कुतः । स्वातन्त्र्यस्य विवक्षितत्वात् । स्वातन्त्र्येण एव अत्र कर्ता विवक्षितः । किम् पुनः सतः स्वातन्त्र्यस्य विवक्षा आहोस्वित् विवक्षामात्रम् । सतः इति आह । कथम् ज्ञायते । भिद्यते कुशूलेन इति । न च अन्यः कर्ता दृश्यते क्रिया च उपलभ्यते । किम् च भोः विग्रहवता एव क्रियायाः कर्त्रा भवितव्यम् न पुनः वातातपकालाः अपि कर्तारः स्युः । भवेत् सिद्धम् यदि वातातपकालानाम् अन्यतमः कर्ता स्यात् । यः तु खलु निवाते निरभिवर्षे अचिरकालकृतः कुशूलः भिद्यते तस्य न अन्यः कर्ता भवति अन्यत् अतः कुशूलात् । यदि अपि तावत् अत्र एतत् शक्यते वक्तुम् यत्र अन्यः कर्ता न अस्ति इह तु कथम् न स्यात् लूयते केदारः स्वयम् एव इति यत्र असु देवदत्तः दात्रहस्तः समन्ततः विपरिपतन् दृश्यते । अत्र अपि या असौ सुकरता नाम तस्याः न अन्यत् कर्ता भवति अन्यत् अतः केदारात् । अस्ति प्रयोजनम् एतत् । किम् तर्हि इति । तत्र लान्तस्य कर्मवदनुदेशः । तत्र लान्तस्य कर्मवदनुदेशः कर्तव्यः । लान्तस्य कर्ता कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । इतरथा हि कृत्यक्तखलर्थेषु प्रतिषेधः । अक्रियमाणे हि लग्रहणे कृत्यक्तखलर्थेषु प्रतिषेधः वक्तव्यः स्यात् । कृत्य । भेत्तव्यः कुशूलः इति कर्म । सः यदा स्वातन्त्र्येण विवक्षितः तदा अस्य कर्मवद्भावः स्यात् । तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । तस्मिन् प्रतिषिद्धि अकर्मकाणाम् भावे कृत्या भवन्ति इति भावे यथा स्यात् । भेत्तव्यम् कुशूलेन इति । क्त । भिन्नः कुशूलः इति कर्म । सः यदा स्वातन्त्र्येण विवक्षितः तदा अस्य कर्मवद्भावः स्यात् । तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । तस्मिन् प्रतिषिद्धि अकर्मकाणाम् भावे क्तः भवति इति भावे क्तः यथा स्यात् । भिन्नम् कुशूलेन । खलर्थः । ईषद्भेद्यः कुशूलः इति कर्म । सः यदा स्वातन्त्र्येण विवक्षितः तदा अस्य कर्मवद्भावः स्यात् । तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । तस्मिन् प्रतिषिद्धे अकर्मकाणाम् भावे खल् भवति इति भावे यथा स्यात् । ईषद्भेद्यम् कुशूलेन इति । तत् तर्हि लग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । क्रियते न्यासे एव । लिङि आशिषि अङ् इति द्विलकारकः निर्देशः । सिद्धम् तु प्राकृतकर्मत्वात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । प्राकृतकर्मत्वात् । प्राकृतम् एव एतत् कर्म यथा कटम् करोति शकटम् करोति । कथम् पुनः ज्ञायते प्राकृतम् एव एतत् कर्म इति । आत्मसंयोगे अकर्मकर्तुः कर्मदर्शनात् । आत्मसंयोगे अकर्मकर्तुः कर्म दृश्यते । क्व । हन्ति आत्मानम् । हन्यत आत्मना इति । विषमः उपन्यासः । हन्ति आत्मानम् इति कर्म दृश्यते । कर्ता न दृश्यते । आत्मना हन्यते इति कर्ता दृश्यते । कर्म न दृश्यते । पदलोपः च । पदलोपः च द्रष्टव्यः । हन्ति आत्मानम् आत्मना । आत्मना हन्यते आत्मा इति । कः पुनः आत्मानम् हन्ति कः वा आत्मना हन्यते । द्वौ आत्मानौ अन्तरात्मा शरीरात्मा च । अन्तरात्मा तत् कर्म करोति येन शरीरात्मा सुखदुःके अनुभवति । शरीरात्मा तत् कर्म करोति येन अन्तरात्मा सुखदुःके अनुभवति ।

KA II,67.10-68227 Ro III,168-171 kimartham punaḥ idam ucyate . karmakartari kartṛtvam svātantryasya vivakṣitatvāt . karmakartari kartṛtvam asti . kutaḥ . svātantryasya vivakṣitatvāt . svātantryeṇa eva atra kartā vivakṣitaḥ . kim punaḥ sataḥ svātantryasya vivakṣā āhosvit vivakṣāmātram . sataḥ iti āha . katham jñāyate . bhidyate kuśūlena iti . na ca anyaḥ kartā dṛśyate kriyā ca upalabhyate . kim ca bhoḥ vigrahavatā eva kriyāyāḥ kartrā bhavitavyam na punaḥ vātātapakālāḥ api kartāraḥ syuḥ . bhavet siddham yadi vātātapakālānām anyatamaḥ kartā syāt . yaḥ tu khalu nivāte nirabhivarṣe acirakālakṛtaḥ kuśūlaḥ bhidyate tasya na anyaḥ kartā bhavati anyat ataḥ kuśūlāt . yadi api tāvat atra etat śakyate vaktum yatra anyaḥ kartā na asti iha tu katham na syāt lūyate kedāraḥ svayam eva iti yatra asu devadattaḥ dātrahastaḥ samantataḥ viparipatan dṛśyate . atra api yā asau sukaratā nāma tasyāḥ na anyat kartā bhavati anyat ataḥ kedārāt . asti prayojanam etat . kim tarhi iti . tatra lāntasya karmavadanudeśaḥ . tatra lāntasya karmavadanudeśaḥ kartavyaḥ . lāntasya kartā karmavat bhavati iti vaktavyam . itarathā hi kṛtyaktakhalartheṣu pratiṣedhaḥ . akriyamāṇe hi lagrahaṇe kṛtyaktakhalartheṣu pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt . kṛtya . bhettavyaḥ kuśūlaḥ iti karma . saḥ yadā svātantryeṇa vivakṣitaḥ tadā asya karmavadbhāvaḥ syāt . tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . tasmin pratiṣiddhi akarmakāṇām bhāve kṛtyā bhavanti iti bhāve yathā syāt . bhettavyam kuśūlena iti . kta . bhinnaḥ kuśūlaḥ iti karma . saḥ yadā svātantryeṇa vivakṣitaḥ tadā asya karmavadbhāvaḥ syāt . tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . tasmin pratiṣiddhi akarmakāṇām bhāve ktaḥ bhavati iti bhāve ktaḥ yathā syāt . bhinnam kuśūlena . khalarthaḥ . īṣadbhedyaḥ kuśūlaḥ iti karma . saḥ yadā svātantryeṇa vivakṣitaḥ tadā asya karmavadbhāvaḥ syāt . tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . tasmin pratiṣiddhe akarmakāṇām bhāve khal bhavati iti bhāve yathā syāt . īṣadbhedyam kuśūlena iti . tat tarhi lagrahaṇam kartavyam . na kartavyam . kriyate nyāse eva . liṅi āśiṣi aṅ iti dvilakārakaḥ nirdeśaḥ . siddham tu prākṛtakarmatvāt . siddham etat . katham . prākṛtakarmatvāt . prākṛtam eva etat karma yathā kaṭam karoti śakaṭam karoti . katham punaḥ jñāyate prākṛtam eva etat karma iti . ātmasaṃyoge akarmakartuḥ karmadarśanāt . ātmasaṃyoge akarmakartuḥ karma dṛśyate . kva . hanti ātmānam . hanyata ātmanā iti . viṣamaḥ upanyāsaḥ . hanti ātmānam iti karma dṛśyate . kartā na dṛśyate . ātmanā hanyate iti kartā dṛśyate . karma na dṛśyate . padalopaḥ ca . padalopaḥ ca draṣṭavyaḥ . hanti ātmānam ātmanā . ātmanā hanyate ātmā iti . kaḥ punaḥ ātmānam hanti kaḥ vā ātmanā hanyate . dvau ātmānau antarātmā śarīrātmā ca . antarātmā tat karma karoti yena śarīrātmā sukhaduḥke anubhavati . śarīrātmā tat karma karoti yena antarātmā sukhaduḥke anubhavati .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ,६८।२३-७०।७ रो इइइ,१७२-१७६ सकर्मकाणाम् प्रतिषेधः अन्योन्यम् आश्लिष्यतः इति । सकर्मकाणाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । किम् प्रयोजनम् । अन्योन्यम् आश्लिष्यतः । अन्योन्यम् संस्पृशतः । अन्योन्यम् गृह्णीतः इति । तपेः वा सकर्मकस्य वचनम् नियमार्थम् । तपेः वा सकर्मकस्य वचनम् नियमार्थम् भविष्यति । तपेः एव सकर्मकस्य न अन्यस्य सकर्मकस्य इति । तस्य तर्हि अन्यकर्मकस्य अपि प्राप्नोति । उत्तपति सुवर्णम् सुवर्णकारः । उत्तप्यमानम् सुवर्णम् सुवर्णकारम् उत्तपति । तस्य च तपःकर्मकस्य एव । तस्य च तपःकर्मकस्य एव कर्ता कर्मवत् भवति न अन्यकर्मकस्य इति । किम् इदम् तपः इति । तपेः अयम् औणादिकः अस्कारः भावसाधनः । कः प्रकृत्यर्थः कः प्रत्ययार्थः । सः एव सन्तपः । कथम् पुनः सः एव नाम प्रकृत्यर्थः स्यात् सः एव प्रत्ययार्थः । सामान्यतपेः अवयवतपिः कर्म भवति । तत् यथा । सः एतान् पोषान् अपुष्यत् गोपोषम् अश्वपोषम् रैपोषम् इति । सामान्यपुषेः अवयविपुषिः कर्म भवति । एवम् इह अपि सामान्यतपेः अवयवतपिः कर्म भवति । दुहिपच्योः बहुलम् सकर्मकयोः । दुहिपच्योः सकर्मकयोः कर्ता बहुलम् कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । दुग्धे गौः पयः । तस्मात् उदुम्बरः सः लोहितम् फलम् पच्यते । बहुलवचनम् किमर्थम् । परस्मैपदार्थम् । यदि एवम् न अर्थः बहुलवचनेन । न हि परस्मैपदम् इष्यते । सृजियुज्योः श्यन् तु । सृजियुज्योः सकर्मकयोः कर्ता बहुलम् कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । श्यन् तु भवति । सृजेः श्रद्धोपपन्ने कर्तरि कर्मवद्भावः वाच्यः चिणात्मनेपदार्थः । सृज्यते मालाम् । असर्जि मालाम् । यजेः तु न्याय्ये कर्मकर्तरि यकः अभावाय । युज्यते ब्रह्मचारी योगम् । करणेन तुल्यक्रियः कर्ता बहुलम् । करणेन तुल्यक्रियः कर्ता बहुलम् कर्मवत् भवति इति वक्तव्यम् । परिवारयन्ति कण्टकैः वृक्षम् । परिवारयन्ते कण्टकाः वृक्षम् इति । स्रवत्यादीनाम् प्रतिषेधः । स्रवत्यादीनाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । स्रवति कुण्डिका उदकम् । स्रवति कुण्डिकायाः उदकम् । स्रवन्ति वलीकानि उदकम् । स्रवति वलीकेभ्यः उदकम् इति । सः तर्हि प्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । तुल्यक्रियः इति उच्यते । क्रियान्तरम् च अत्र गम्यते । इह तावत् स्रवति कुण्डिका उदकम् इति । विसृजति इति गम्यते । स्रवति कुण्डिकायाः उदकम् इति । निष्क्रामति इति गम्यते । स्रवन्ति वलीकानि उदकम् इति । विसृजन्ति इति गम्यते । स्रवति वलीकेभ्यः उदकम् इति । पतति इति गम्यते । भूषाकर्मकिरतिसनाम् च अन्यत्र आत्मनेपदात् । भूषाकर्मकिरतिसनाम् च प्रतिषेधः वक्तव्यः अन्यत्र आत्मनेपदात् । भूषयते कन्या स्वयम् एव । अबुभूषत कन्या स्वयम् एव । मण्डयते कन्या स्वयम् एव । अममण्डत कन्या स्वयम् एव । किरति । अवकिरते हस्ती स्वयम् एव । अवाकीर्ष्ट हस्ती स्वयम् एव । सन् । चिकीर्षते कटः स्वयम् एव । अचिकीर्षिष्ट कटः स्वयम् एव ।

KA II,68.23-70.7 Ro III,172-176 sakarmakāṇām pratiṣedhaḥ anyonyam āśliṣyataḥ iti . sakarmakāṇām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . kim prayojanam . anyonyam āśliṣyataḥ . anyonyam saṃspṛśataḥ . anyonyam gṛhṇītaḥ iti . tapeḥ vā sakarmakasya vacanam niyamārtham . tapeḥ vā sakarmakasya vacanam niyamārtham bhaviṣyati . tapeḥ eva sakarmakasya na anyasya sakarmakasya iti . tasya tarhi anyakarmakasya api prāpnoti . uttapati suvarṇam suvarṇakāraḥ . uttapyamānam suvarṇam suvarṇakāram uttapati . tasya ca tapaḥkarmakasya eva . tasya ca tapaḥkarmakasya eva kartā karmavat bhavati na anyakarmakasya iti . kim idam tapaḥ iti . tapeḥ ayam auṇādikaḥ askāraḥ bhāvasādhanaḥ . kaḥ prakṛtyarthaḥ kaḥ pratyayārthaḥ . saḥ eva santapaḥ . katham punaḥ saḥ eva nāma prakṛtyarthaḥ syāt saḥ eva pratyayārthaḥ . sāmānyatapeḥ avayavatapiḥ karma bhavati . tat yathā . saḥ etān poṣān apuṣyat gopoṣam aśvapoṣam raipoṣam iti . sāmānyapuṣeḥ avayavipuṣiḥ karma bhavati . evam iha api sāmānyatapeḥ avayavatapiḥ karma bhavati . duhipacyoḥ bahulam sakarmakayoḥ . duhipacyoḥ sakarmakayoḥ kartā bahulam karmavat bhavati iti vaktavyam . dugdhe gauḥ payaḥ . tasmāt udumbaraḥ saḥ lohitam phalam pacyate . bahulavacanam kimartham . parasmaipadārtham . yadi evam na arthaḥ bahulavacanena . na hi parasmaipadam iṣyate . sṛjiyujyoḥ śyan tu . sṛjiyujyoḥ sakarmakayoḥ kartā bahulam karmavat bhavati iti vaktavyam . śyan tu bhavati . sṛjeḥ śraddhopapanne kartari karmavadbhāvaḥ vācyaḥ ciṇātmanepadārthaḥ . sṛjyate mālām . asarji mālām . yajeḥ tu nyāyye karmakartari yakaḥ abhāvāya . yujyate brahmacārī yogam . karaṇena tulyakriyaḥ kartā bahulam . karaṇena tulyakriyaḥ kartā bahulam karmavat bhavati iti vaktavyam . parivārayanti kaṇṭakaiḥ vṛkṣam . parivārayante kaṇṭakāḥ vṛkṣam iti . sravatyādīnām pratiṣedhaḥ . sravatyādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . sravati kuṇḍikā udakam . sravati kuṇḍikāyāḥ udakam . sravanti valīkāni udakam . sravati valīkebhyaḥ udakam iti . saḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . tulyakriyaḥ iti ucyate . kriyāntaram ca atra gamyate . iha tāvat sravati kuṇḍikā udakam iti . visṛjati iti gamyate . sravati kuṇḍikāyāḥ udakam iti . niṣkrāmati iti gamyate . sravanti valīkāni udakam iti . visṛjanti iti gamyate . sravati valīkebhyaḥ udakam iti . patati iti gamyate . bhūṣākarmakiratisanām ca anyatra ātmanepadāt . bhūṣākarmakiratisanām ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ anyatra ātmanepadāt . bhūṣayate kanyā svayam eva . abubhūṣata kanyā svayam eva . maṇḍayate kanyā svayam eva . amamaṇḍata kanyā svayam eva . kirati . avakirate hastī svayam eva . avākīrṣṭa hastī svayam eva . san . cikīrṣate kaṭaḥ svayam eva . acikīrṣiṣṭa kaṭaḥ svayam eva .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.