क्अ इइ,७७।२-१७ रो इइइ,१९०-१९२ अतिङ् इति किमर्थम् । पचति करोति । अतिङ् इति शक्यम् अकर्तुम् । कस्मात् न भवति पचति करोति इति । धातोः परस्य कृत्सञ्ज्ञा । प्राक् च लादेशात् धात्वधिकारः । एवम् अपि स्थानिवद्भावात् कृत्सञ्ज्ञ प्राप्नोति । यथा अतिङ् इति उच्यमाने यावता स्थानिवद्भावः कथम् एव एतत् सिध्यति । प्रतिषेधवचनसामर्थ्यात् । अथ वा तिङ्भाविनः लकारस्य कृत्सञ्ज्ञाप्रतिषेधः । किम् च स्यात् यति अत्र कृत्सञ्ज्ञा स्यात् । कृत्प्रातिपदिकम् इति प्रातिपदिकसञ्ज्ञा स्यात् । प्रातिपदिकात् इति स्वाद्युत्पत्तिः प्रसज्येत । न एषः दोषः । एकत्वादिषु अर्थेषु स्वादयः विधीयन्ते । ते च अत्र तिङोक्ताः एकत्वादयः इति कृत्वा उक्तार्थत्वात् न भविष्यन्ति । टाबादयः तर्हि तिङन्तात् मा भूवन् इति । स्त्रियाम् टाबादयः विधीयन्ते । न च तिङन्तस्य स्त्रीत्वेन योगः अस्ति । अणादयः तर्हि तिङन्तात् मा भूवन् इति । अपत्यादिषु अर्थेषु अणादयः विधीयन्ते । न च तिङन्तस्य अपत्यादिभिः योगः अस्ति । अथ अपि कथम् चित् योगः स्यात् । एवम् अपि न दोषः । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न तिङन्तात् अणादयः भवन्ति इति यत् अयम् क्व चित् तद्धितविधौ तिङ्ग्रहणम् करोति । अतिशायने तमबिष्ठनौ तिङः च इति । इह तर्हि पचति पठति इति । ह्रस्वस्य पिति कृति तुक् भवति इति तुक् प्राप्नोति । धातोः इति वर्तते । एवम् अपि चिकीर्षति इति अत्र प्राप्नोति । अत्र अपि शपा व्यवधानम् । एकादेशे कृते न अस्ति व्यवधानम् । एकादेशः पूर्वविधौ स्थानिवत् भवति इति स्थानिवद्भावात् व्यवधानम् एव इति ।
KA II,77.2-17 Ro III,190-192 atiṅ iti kimartham . pacati karoti . atiṅ iti śakyam akartum . kasmāt na bhavati pacati karoti iti . dhātoḥ parasya kṛtsañjñā . prāk ca lādeśāt dhātvadhikāraḥ . evam api sthānivadbhāvāt kṛtsañjña prāpnoti . yathā atiṅ iti ucyamāne yāvatā sthānivadbhāvaḥ katham eva etat sidhyati . pratiṣedhavacanasāmarthyāt . atha vā tiṅbhāvinaḥ lakārasya kṛtsañjñāpratiṣedhaḥ . kim ca syāt yati atra kṛtsañjñā syāt . kṛtprātipadikam iti prātipadikasañjñā syāt . prātipadikāt iti svādyutpattiḥ prasajyeta . na eṣaḥ doṣaḥ . ekatvādiṣu artheṣu svādayaḥ vidhīyante . te ca atra tiṅoktāḥ ekatvādayaḥ iti kṛtvā uktārthatvāt na bhaviṣyanti . ṭābādayaḥ tarhi tiṅantāt mā bhūvan iti . striyām ṭābādayaḥ vidhīyante . na ca tiṅantasya strītvena yogaḥ asti . aṇādayaḥ tarhi tiṅantāt mā bhūvan iti . apatyādiṣu artheṣu aṇādayaḥ vidhīyante . na ca tiṅantasya apatyādibhiḥ yogaḥ asti . atha api katham cit yogaḥ syāt . evam api na doṣaḥ . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na tiṅantāt aṇādayaḥ bhavanti iti yat ayam kva cit taddhitavidhau tiṅgrahaṇam karoti . atiśāyane tamabiṣṭhanau tiṅaḥ ca iti . iha tarhi pacati paṭhati iti . hrasvasya piti kṛti tuk bhavati iti tuk prāpnoti . dhātoḥ iti vartate . evam api cikīrṣati iti atra prāpnoti . atra api śapā vyavadhānam . ekādeśe kṛte na asti vyavadhānam . ekādeśaḥ pūrvavidhau sthānivat bhavati iti sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.