क्अ इइ,११९।१९-१२०।४ रो इइइ,२७०-२७१ परोक्षे इति उच्यते । किम् परोक्षम् नाम । परम् अक्ष्णः परोक्षम् । अक्षि पुनः किम् । अश्नोतेः अयम् औणादिकः करणसाधनः सि प्रत्ययः । अनुते अनेन इति अक्षि । यदि एवम् पराक्षम् इति प्राप्नोति । न एषः दोषः । परोभावः परस्य अक्षे परोक्षे लिटि दृश्यताम् । परशब्दस्य अक्षशब्दे उत्तरपदे परोभावः वक्तव्यः । उत्वम् वा आदेः परात् अक्ष्णः ।अथ वा परशब्दात् उत्तरस्य अक्षिशब्दस्य उत्वम् वक्तव्यम् । सिद्धम् वा अस्मात् निपातनात् ।
KA II,119.19-120.4 Ro III,270-271 parokṣe iti ucyate . kim parokṣam nāma . param akṣṇaḥ parokṣam . akṣi punaḥ kim . aśnoteḥ ayam auṇādikaḥ karaṇasādhanaḥ si pratyayaḥ . anute anena iti akṣi . yadi evam parākṣam iti prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . parobhāvaḥ parasya akṣe parokṣe liṭi dṛśyatām . paraśabdasya akṣaśabde uttarapade parobhāvaḥ vaktavyaḥ . utvam vā ādeḥ parāt akṣṇaḥ .atha vā paraśabdāt uttarasya akṣiśabdasya utvam vaktavyam . siddham vā asmāt nipātanāt .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ,१२०।५-२३ रो इइइ,२७१-२७३ कस्मिन् पुनः परोक्षे । काले । न वै कालाधिकारः अस्ति । एवम् तर्हि धातोः इति वर्तते । धातौ परोक्षे । धातुः वै शब्दः । न च शब्दस्य प्रत्यक्षपरोक्षतायाम् सम्भवः अस्ति । शब्दे असम्भवात् अर्थे कार्यम् विज्ञास्यते । परोक्षे धातौ परोक्षे धात्वर्थे इति । कः पुनः धात्वर्थः । क्रिया । क्रियायाम् परोक्षायाम् । यदि एवम् ह्यः अपचत् इति अत्र अपि लिट् प्राप्नोति । किम् कारणम् । क्रिया नाम इयम् अत्यन्तापरिदृष्टा अनुमानगम्या अशक्या पिण्डीभूता निदर्शयितुम् यथा गर्भः निर्लुठितः । एवम् तर्हि साधनेषु परोक्षेषु । साधनेषु च भवतः कः सम्प्रत्ययः । यदि सावद् गुणसमुदायः साधनम् साधनम् अपि अनुमानगम्यम् । अथ अन्यत् गुणेभ्यः साधनम् भवति प्र्तयक्षपरोक्षतायाम् सम्भवः । अथ यदा अनेन रथ्यायाम् तण्डुलोदकम् दृष्टम् कथम् तत्र भवितव्यम् । यदि तावत् साधनेषु परोक्षेषु पपाच इति भवितव्यम् । भवन्ति हि तस्य साधनानि परोक्षाणि । अथ ये एते क्रियाकृताः विशेषाः चीत्काराः फूत्काराः च तेषु परोक्षेषु एवम् अपि पपाच इति भवितव्यम् । कथञ्जातीयकम् पुनः परोक्षम् नाम । के चित् तावत् आहुः । वर्षशतवृत्तम् परोक्षम् इति । अपरे आहुः । कटान्तरितम् परोक्षम् इति । अपरे आहूः । द्व्यहवृत्तम् त्र्यह्वृत्तम् च इति । सर्वथा उत्तमः न सिध्यति । सुप्तमत्तोयोः इति वक्तव्यम् । सुप्तः अहम् किल विललाप । मत्तः अहम् किल विललाप । सुप्तः नु अहम् किल विललाप । मत्तः नु अहम् किल विललाप । अथ वा भवति वै कः चित् जागरत् अपि वर्तमानकालम् न उपलभते । तत् यथा वैयाकरणानाम् शाकटायनः रथमार्गे आसीनः शकटसाऋथम् यान्तम् न उपलभते । किम् पुनः कारणम् जागरत् अपि वर्तमानकालम् न उपलभते । मनसा संयुक्तानि इन्द्रियाणि उपलब्धौ कारणानि भवन्ति । मनसः असान्निध्यात् ।
KA II,120.5-23 Ro III,271-273 kasmin punaḥ parokṣe . kāle . na vai kālādhikāraḥ asti . evam tarhi dhātoḥ iti vartate . dhātau parokṣe . dhātuḥ vai śabdaḥ . na ca śabdasya pratyakṣaparokṣatāyām sambhavaḥ asti . śabde asambhavāt arthe kāryam vijñāsyate . parokṣe dhātau parokṣe dhātvarthe iti . kaḥ punaḥ dhātvarthaḥ . kriyā . kriyāyām parokṣāyām . yadi evam hyaḥ apacat iti atra api liṭ prāpnoti . kim kāraṇam . kriyā nāma iyam atyantāparidṛṣṭā anumānagamyā aśakyā piṇḍībhūtā nidarśayitum yathā garbhaḥ nirluṭhitaḥ . evam tarhi sādhaneṣu parokṣeṣu . sādhaneṣu ca bhavataḥ kaḥ sampratyayaḥ . yadi sāvad guṇasamudāyaḥ sādhanam sādhanam api anumānagamyam . atha anyat guṇebhyaḥ sādhanam bhavati prtayakṣaparokṣatāyām sambhavaḥ . atha yadā anena rathyāyām taṇḍulodakam dṛṣṭam katham tatra bhavitavyam . yadi tāvat sādhaneṣu parokṣeṣu papāca iti bhavitavyam . bhavanti hi tasya sādhanāni parokṣāṇi . atha ye ete kriyākṛtāḥ viśeṣāḥ cītkārāḥ phūtkārāḥ ca teṣu parokṣeṣu evam api papāca iti bhavitavyam . kathañjātīyakam punaḥ parokṣam nāma . ke cit tāvat āhuḥ . varṣaśatavṛttam parokṣam iti . apare āhuḥ . kaṭāntaritam parokṣam iti . apare āhūḥ . dvyahavṛttam tryahvṛttam ca iti . sarvathā uttamaḥ na sidhyati . suptamattoyoḥ iti vaktavyam . suptaḥ aham kila vilalāpa . mattaḥ aham kila vilalāpa . suptaḥ nu aham kila vilalāpa . mattaḥ nu aham kila vilalāpa . atha vā bhavati vai kaḥ cit jāgarat api vartamānakālam na upalabhate . tat yathā vaiyākaraṇānām śākaṭāyanaḥ rathamārge āsīnaḥ śakaṭasāṛtham yāntam na upalabhate . kim punaḥ kāraṇam jāgarat api vartamānakālam na upalabhate . manasā saṃyuktāni indriyāṇi upalabdhau kāraṇāni bhavanti . manasaḥ asānnidhyāt .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ,१२०।२४-२९ रो इइइ,२७४ परोक्षे लिट् अत्यन्ताअपह्नवे च । परोक्षे लिट् इति अत्र अत्यन्ताअपह्नवे च इति वक्तव्यम् । नो खण्डिकान् जगाम नो कलिङ्गान् जगाम । न कारिसोमम् प्रपौ । न दार्वजस्य प्रतिजग्राह । कः मे मनुष्यः प्रहरेत् वधाय । परोभावः परस्य अक्षे परोक्षे लिटि दृश्यताम् । उत्वम् वा आदेः परात् अक्ष्णः । सिद्धम् वा अस्मात् निपातनात् ।
KA II,120.24-29 Ro III,274 parokṣe liṭ atyantāapahnave ca . parokṣe liṭ iti atra atyantāapahnave ca iti vaktavyam . no khaṇḍikān jagāma no kaliṅgān jagāma . na kārisomam prapau . na dārvajasya pratijagrāha . kaḥ me manuṣyaḥ praharet vadhāya . parobhāvaḥ parasya akṣe parokṣe liṭi dṛśyatām . utvam vā ādeḥ parāt akṣṇaḥ . siddham vā asmāt nipātanāt .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.