क्अ इइ,१२७।२६-१२८।२३ रो इइइ,२९२-२९४ लक्षणहेत्वोः क्रियायाः गुणे उपसङ्ख्यानम् । लक्षणहेत्वोः क्रियायाः गुणे उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । तिष्ठन् मूत्रयति । गच्छन् भक्षयति । कर्तुः च लक्षणयोः पर्यायेण अचयोगे । कर्तुः च लक्षणयोः पर्यायेण अचयोगे उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । यः अधीयानः आस्ते सः देवदत्त्तः । यः आसीनः अधीते सः देवदत्तः । अचयोगे इति किमर्थम् । यः आस्ते च अधीते च सः चैत्रः । तत्त्वान्वाख्याने च । तत्त्वान्वाख्याने च उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । शयाना वर्धते दूर्वा । आसीनम् वर्धते बिसम् इति । सदादयः च बहुलम् । सदादयः च बहुलम् इति वक्तव्यम् । सन् ब्राह्मणः अस्ति ब्राह्मणः । विद्यते ब्राह्मणः विद्यमानः ब्राह्मणः इति । इङ्जुहोत्योः वावचनम् । इङ्जुहोत्योः वा इति वक्तव्यम् । अधीते अधीयानः । जुहोति जुह्वत् । माङि आक्रोशे । माङि आक्रोशे इति वक्तव्यम् । मा पचन् । मा पचमानः । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । लक्षणहेत्वोः क्रियायाः इति एव सिद्धम् । इह तावत् तिष्ठन् मूत्रयति इति । तिष्ठतिक्रिया मूत्रयतिक्रियायाः लक्षणम् । गच्छन् भक्षयति इति । गच्छतिक्रिया भक्षयतिक्रियायाः लक्षणम् । यः अधीयानः आस्ते सः देवदत्त्तः इति । अध्ययनक्रिया आसनक्रियायाः लक्षणम् । यः आसीनः अधीते सः देवदत्तः इति । आसिक्रिया अध्ययनक्रियायाः लक्षणम् । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । अचयोगे इति वक्ष्यामि इति । इह मा भूत् । यः आस्ते च अधीते च सः चैत्रः इति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । न एतत् क्रियायाः लक्षणम् । किम् तर्हि । कर्तृलक्षणम् एतत् । शयाना वर्धते दूर्वा इति । शेतिक्रिया वृद्धिक्रियायाः लक्षणम् । आसीनम् वर्धते बिसम् इति । आसिक्रिया वृद्धिक्रियायाः लक्षणम् । सदादयः च बहुलम् इङ्जुहोत्योः वा माङि आक्रोशे इति वक्तव्यम् एव।
KA II,127.26-128.23 Ro III,292-294 lakṣaṇahetvoḥ kriyāyāḥ guṇe upasaṅkhyānam . lakṣaṇahetvoḥ kriyāyāḥ guṇe upasaṅkhyānam kartavyam . tiṣṭhan mūtrayati . gacchan bhakṣayati . kartuḥ ca lakṣaṇayoḥ paryāyeṇa acayoge . kartuḥ ca lakṣaṇayoḥ paryāyeṇa acayoge upasaṅkhyānam kartavyam . yaḥ adhīyānaḥ āste saḥ devadatttaḥ . yaḥ āsīnaḥ adhīte saḥ devadattaḥ . acayoge iti kimartham . yaḥ āste ca adhīte ca saḥ caitraḥ . tattvānvākhyāne ca . tattvānvākhyāne ca upasaṅkhyānam kartavyam . śayānā vardhate dūrvā . āsīnam vardhate bisam iti . sadādayaḥ ca bahulam . sadādayaḥ ca bahulam iti vaktavyam . san brāhmaṇaḥ asti brāhmaṇaḥ . vidyate brāhmaṇaḥ vidyamānaḥ brāhmaṇaḥ iti . iṅjuhotyoḥ vāvacanam . iṅjuhotyoḥ vā iti vaktavyam . adhīte adhīyānaḥ . juhoti juhvat . māṅi ākrośe . māṅi ākrośe iti vaktavyam . mā pacan . mā pacamānaḥ . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . lakṣaṇahetvoḥ kriyāyāḥ iti eva siddham . iha tāvat tiṣṭhan mūtrayati iti . tiṣṭhatikriyā mūtrayatikriyāyāḥ lakṣaṇam . gacchan bhakṣayati iti . gacchatikriyā bhakṣayatikriyāyāḥ lakṣaṇam . yaḥ adhīyānaḥ āste saḥ devadatttaḥ iti . adhyayanakriyā āsanakriyāyāḥ lakṣaṇam . yaḥ āsīnaḥ adhīte saḥ devadattaḥ iti . āsikriyā adhyayanakriyāyāḥ lakṣaṇam . idam tarhi prayojanam . acayoge iti vakṣyāmi iti . iha mā bhūt . yaḥ āste ca adhīte ca saḥ caitraḥ iti . etat api na asti prayojanam . na etat kriyāyāḥ lakṣaṇam . kim tarhi . kartṛlakṣaṇam etat . śayānā vardhate dūrvā iti . śetikriyā vṛddhikriyāyāḥ lakṣaṇam . āsīnam vardhate bisam iti . āsikriyā vṛddhikriyāyāḥ lakṣaṇam . sadādayaḥ ca bahulam iṅjuhotyoḥ vā māṅi ākrośe iti vaktavyam eva.
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.