Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·3·3.2·3.2.57

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 3.2.57

P 3.2.57

क्अ इइ,१०५।२२-१०६।११ रो इइइ,२४०-२४१ किमर्थम् खिष्णुच् इकारादिः क्रियते न क्स्नुः इति एव उच्येत । तत्र अयम् अपि अर्थः । स्वरार्थः चकारः न कर्तव्यः भवति । केन इदानीम् इकारादित्वम् क्रियते । इष्णुचः इकारादित्वम् उदात्तत्वात् कृतम् भुवः । भवतेः उदात्तत्वात् इकारादित्वम् भविष्यति । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । खित् अयम् क्रियते । तत्र चर्त्वे कृते स्यात् । कित् वा खित् वा इति । सन्देहमात्रम् एतत् भवति । सर्वसन्देहेषु च इदम् उपतिष्ठते । व्याख्यानतः विशेषप्रतिपत्तिः । न हि सन्देहात् अलक्षणम् इति । खित् इति व्याख्यास्यामः । नञः तु स्वरसिद्ध्यर्थम् इकारादित्वम् इष्णुचः । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । कृत्योकेष्णुच्चार्वादयः च इति एषः स्वरः यथा स्यात् । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । अयम् अपि इटि कृते षत्वे च इष्णुच् भविष्यति । न सिध्यति । लक्षणप्रतिपदोक्तयोः प्रतिपदोक्तस्य एव इति । अथ वा असिद्धम् खलु अपि षत्वम् । षत्वस्य असिद्धत्वात् इस्नुच् एव भवति । इष्णुचः इकारादित्वम् उदात्तत्वात् कृतम् भुवः । नञः तु स्वरसिद्ध्यर्थम् इकारादित्वम् इष्णुचः ।

KA II,105.22-106.11 Ro III,240-241 kimartham khiṣṇuc ikārādiḥ kriyate na ksnuḥ iti eva ucyeta . tatra ayam api arthaḥ . svarārthaḥ cakāraḥ na kartavyaḥ bhavati . kena idānīm ikārāditvam kriyate . iṣṇucaḥ ikārāditvam udāttatvāt kṛtam bhuvaḥ . bhavateḥ udāttatvāt ikārāditvam bhaviṣyati . idam tarhi prayojanam . khit ayam kriyate . tatra cartve kṛte syāt . kit vā khit vā iti . sandehamātram etat bhavati . sarvasandeheṣu ca idam upatiṣṭhate . vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ . na hi sandehāt alakṣaṇam iti . khit iti vyākhyāsyāmaḥ . nañaḥ tu svarasiddhyartham ikārāditvam iṣṇucaḥ . idam tarhi prayojanam . kṛtyokeṣṇuccārvādayaḥ ca iti eṣaḥ svaraḥ yathā syāt . etat api na asti prayojanam . ayam api iṭi kṛte ṣatve ca iṣṇuc bhaviṣyati . na sidhyati . lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasya eva iti . atha vā asiddham khalu api ṣatvam . ṣatvasya asiddhatvāt isnuc eva bhavati . iṣṇucaḥ ikārāditvam udāttatvāt kṛtam bhuvaḥ . nañaḥ tu svarasiddhyartham ikārāditvam iṣṇucaḥ .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/3.2.57

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 3.2.57, in HREEM (hreem.cc/library/P/3.2.57), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text