Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.1·4.1.158

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.158

P 4.1.158

क्अ इइ,२६३।१७-२६४।१० रो इइइ,६१३-६१४ यदि पुनः अयम् कुट् परादिः क्रियेत । कुटि प्रत्ययादेः आदेशानुपपत्तिः अनादित्वात् । कुटि सति प्रत्ययादेः आदेशः न उपपद्यते । किम् कारणम् । अनादित्वात् । कुटि सति अनादित्वात् आदेशः न प्राप्नोति । एवम् तर्हि पूर्वान्तः करिष्यते । पूर्वान्ते नलोपवचनम् । यदि पूर्वान्तः क्रियते नलोपः वक्तव्यः । चार्मिकायणिः वार्मिकायणिः । नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य इति नलोपः न प्राप्नोति । परादौ पुनः सति नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य इति नलोपः सिध्यति । अस्तु तर्हि परादिः एव । ननु च उक्तम् कुटि सति अनादित्वात् आदेशः न प्राप्नोति । सिद्धम् तु आदिष्टस्य कुड्वचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । कुट् च आदिष्टस्य इति वक्तव्यम् । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । चेन सन्नियोगः करिष्यते । कुट् च । किम् च । यत् च अन्यत् प्राप्नोति । किम् च अन्यत् प्राप्नोति । आदेशः । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् पूर्वान्ते नलोपवचनम् इति । क्रियते एतत् न्यासे एव चर्मिवर्मिणोः नलोपः च इति । कारिभ्यः इञः अगोत्रात् फिञ् विप्रतिषेधेन । कारिभ्यः इञ् भवति इति एतस्मात् अगोत्रात् फिञ् भवति विप्रतिषेधेन । कारिभ्यः इञ् भवति इति अस्य अवकाशः आयस्कारिः लौहकारिः । फिञः अवकाशः तापसायनिः साम्मितिकायनिः । इह उभयम् प्राप्नोति । नापितायनिः । फिञ् भवति विप्रतिषेधेन ।

KA II,263.17-264.10 Ro III,613-614 yadi punaḥ ayam kuṭ parādiḥ kriyeta . kuṭi pratyayādeḥ ādeśānupapattiḥ anāditvāt . kuṭi sati pratyayādeḥ ādeśaḥ na upapadyate . kim kāraṇam . anāditvāt . kuṭi sati anāditvāt ādeśaḥ na prāpnoti . evam tarhi pūrvāntaḥ kariṣyate . pūrvānte nalopavacanam . yadi pūrvāntaḥ kriyate nalopaḥ vaktavyaḥ . cārmikāyaṇiḥ vārmikāyaṇiḥ . nalopaḥ prātipadikāntasya iti nalopaḥ na prāpnoti . parādau punaḥ sati nalopaḥ prātipadikāntasya iti nalopaḥ sidhyati . astu tarhi parādiḥ eva . nanu ca uktam kuṭi sati anāditvāt ādeśaḥ na prāpnoti . siddham tu ādiṣṭasya kuḍvacanāt . siddham etat . katham . kuṭ ca ādiṣṭasya iti vaktavyam . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . cena sanniyogaḥ kariṣyate . kuṭ ca . kim ca . yat ca anyat prāpnoti . kim ca anyat prāpnoti . ādeśaḥ . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam pūrvānte nalopavacanam iti . kriyate etat nyāse eva carmivarmiṇoḥ nalopaḥ ca iti . kāribhyaḥ iñaḥ agotrāt phiñ vipratiṣedhena . kāribhyaḥ iñ bhavati iti etasmāt agotrāt phiñ bhavati vipratiṣedhena . kāribhyaḥ iñ bhavati iti asya avakāśaḥ āyaskāriḥ lauhakāriḥ . phiñaḥ avakāśaḥ tāpasāyaniḥ sāmmitikāyaniḥ . iha ubhayam prāpnoti . nāpitāyaniḥ . phiñ bhavati vipratiṣedhena .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.1.158

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.158, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.1.158), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text