Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.1·4.1.161

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.161

P 4.1.161

क्अ इइ,२६४।१२-२१ रो इइइ,६१४-६१५ यदि षुक् पूर्वान्तः क्रियते मानुषाः बहुषु लोपः प्राप्नोति । मानुषाणाम् सङ्घः सङ्घाङ्कलक्षणेषु अञ्यञिञाम् इत् अण् प्राप्नोति । अस्तु तर्हि परादिः । यदि परादिः मानुषी अञन्तात् ईकारः न प्राप्नोति । अस्तु तर्हि पूर्वान्तः एव । कथम् मानुषाः मानुषाणाम् सङ्घः इति । उभयत्र लौकिकस्य गोत्रस्य ग्रहणम् न च एतत् लौकिकम् गोत्रम् । इह तर्हि मानुष्यकम् इति हलः तद्धितस्य इति लोपः प्राप्नोति । परादौ अपि एषः दोषः । यत् हि हलः तद्धितस्य इति हल्ग्रहणम् न तत् अङ्गविशेषणम् शक्यम् विज्ञातुम् । इह तर्हि दोषः स्यात् । वृकात् टेण्यण् वार्केणी इति । तस्मात् उभाभ्याम् एव वक्तव्यम् प्रकृत्या अके राजन्यमनुष्ययुवानः इति ।

KA II,264.12-21 Ro III,614-615 yadi ṣuk pūrvāntaḥ kriyate mānuṣāḥ bahuṣu lopaḥ prāpnoti . mānuṣāṇām saṅghaḥ saṅghāṅkalakṣaṇeṣu añyañiñām it aṇ prāpnoti . astu tarhi parādiḥ . yadi parādiḥ mānuṣī añantāt īkāraḥ na prāpnoti . astu tarhi pūrvāntaḥ eva . katham mānuṣāḥ mānuṣāṇām saṅghaḥ iti . ubhayatra laukikasya gotrasya grahaṇam na ca etat laukikam gotram . iha tarhi mānuṣyakam iti halaḥ taddhitasya iti lopaḥ prāpnoti . parādau api eṣaḥ doṣaḥ . yat hi halaḥ taddhitasya iti halgrahaṇam na tat aṅgaviśeṣaṇam śakyam vijñātum . iha tarhi doṣaḥ syāt . vṛkāt ṭeṇyaṇ vārkeṇī iti . tasmāt ubhābhyām eva vaktavyam prakṛtyā ake rājanyamanuṣyayuvānaḥ iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.1.161

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.161, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.1.161), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text