क्अ इइ,२०२।२०-२०३।१६ रो इइइ,४६४-४६६ इह कस्मात् न भवति । निःशूनी अतियूनी इति । अर्थवद्ग्रहणे न अनर्थकस्य इति । एवम् अपि मघोनी अत्र प्राप्नोति । मघवन्शब्दः अव्युत्पन्नम् प्रातिपदिकम् । वनः न हशः । वनः र च इति अत्र हशन्तात् न भवति इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् । सहयुध्वा ब्राह्मणी इति । यदि न हशः इति उच्यते शर्वरी इति न सिध्यति । विहितविशेषणम् हश्ग्रहणम् । हशन्तात् यः विहितः इति । एवम् अपि प्रेर्त्वरी इति न सिध्यति । कथम् च अत्र तुगागमः । छान्दसत्वात् । ङीब्रौ अपि तर्हि छान्दसत्वात् एव भविष्यतः । बहुलम् छन्दसि ङीब्रौ वक्तव्यौ । यज्वरीः इषः यज्वनीः इषः । रविधाने बहुव्रीहेः उपसङ्ख्यानम् प्रतिषिद्धत्वात् । रविधाने बहुव्रीहेः उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । बहुधीवरी बहुपीवरी । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । प्रतिषिद्धत्वात् । अनः बहुव्रीहेः इति प्रतिषेधः प्राप्नोति । अनः बहुव्रीहिप्रतिषेधे वा उपधालोपिनः वावचनम् । अनः बहुव्रीहिप्रतिषेधे वा उपधालोपिनः वा इति वक्तव्यम् । अन्यथा कृत्वा चोदितम् अन्यथा कृत्वा परिहारः । यथा उपसङ्ख्यानम् चोदितम् तथा नित्याभ्याम् ङीब्राभ्याम् भवितव्यम् । यथा परिहारः तथा विभाषया भवितव्यम् । यथा उपसङ्ख्यानम् चोदितम् एवम् अपि विभाषया भवितव्यम् । । न हि अत्र ङीप् दुर्लभः । सिद्धः अत्र ङीप् अनः उपधालोपिनः अन्यतरस्याम् इति । ङीप्सन्नियोगेन रः उच्यमानः अन्येन सति न स्यात् इति एवमर्थम् उपसङ्ख्यानम् चोद्यते । किम् पुनः कारणम् ङीप्सन्नियोगेन रः उच्यते । इह मा भूत् सुपर्वा चारुपर्वा इति । तत् तर्हि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । वक्ष्यति डाप् उभाभ्याम् अन्यतरस्याम् इति अत्र अन्यतरस्याङ्ग्रहणस्य प्रयोजनम् । डाप्प्रतिषेधाभ्याम् मुक्ते ङीब्रौ अपि यथा स्याताम् इति ।
KA II,202.20-203.16 Ro III,464-466 iha kasmāt na bhavati . niḥśūnī atiyūnī iti . arthavadgrahaṇe na anarthakasya iti . evam api maghonī atra prāpnoti . maghavanśabdaḥ avyutpannam prātipadikam . vanaḥ na haśaḥ . vanaḥ ra ca iti atra haśantāt na bhavati iti vaktavyam . iha mā bhūt . sahayudhvā brāhmaṇī iti . yadi na haśaḥ iti ucyate śarvarī iti na sidhyati . vihitaviśeṣaṇam haśgrahaṇam . haśantāt yaḥ vihitaḥ iti . evam api prertvarī iti na sidhyati . katham ca atra tugāgamaḥ . chāndasatvāt . ṅībrau api tarhi chāndasatvāt eva bhaviṣyataḥ . bahulam chandasi ṅībrau vaktavyau . yajvarīḥ iṣaḥ yajvanīḥ iṣaḥ . ravidhāne bahuvrīheḥ upasaṅkhyānam pratiṣiddhatvāt . ravidhāne bahuvrīheḥ upasaṅkhyānam kartavyam . bahudhīvarī bahupīvarī . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . pratiṣiddhatvāt . anaḥ bahuvrīheḥ iti pratiṣedhaḥ prāpnoti . anaḥ bahuvrīhipratiṣedhe vā upadhālopinaḥ vāvacanam . anaḥ bahuvrīhipratiṣedhe vā upadhālopinaḥ vā iti vaktavyam . anyathā kṛtvā coditam anyathā kṛtvā parihāraḥ . yathā upasaṅkhyānam coditam tathā nityābhyām ṅībrābhyām bhavitavyam . yathā parihāraḥ tathā vibhāṣayā bhavitavyam . yathā upasaṅkhyānam coditam evam api vibhāṣayā bhavitavyam . . na hi atra ṅīp durlabhaḥ . siddhaḥ atra ṅīp anaḥ upadhālopinaḥ anyatarasyām iti . ṅīpsanniyogena raḥ ucyamānaḥ anyena sati na syāt iti evamartham upasaṅkhyānam codyate . kim punaḥ kāraṇam ṅīpsanniyogena raḥ ucyate . iha mā bhūt suparvā cāruparvā iti . tat tarhi upasaṅkhyānam kartavyam . na kartavyam . vakṣyati ḍāp ubhābhyām anyatarasyām iti atra anyatarasyāṅgrahaṇasya prayojanam . ḍāppratiṣedhābhyām mukte ṅībrau api yathā syātām iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.