क्अ इइ,२३८।२-१३ रो इइइ,५५०-५५१ किमर्थम् नञ्स्नञौ उच्येते न नञ् एव उच्येत । का रूपसिद्धिः : पौंस्नम् । पुंस् इति सकारान्तः नकारशब्दः च प्रत्ययः । न सिध्यति । संयोगान्तस्य लोपः इति लोपः प्राप्नोति । एवम् तर्हि न एव अर्थः नञा न अपि स्नञा । अञ् प्रकृतः । सः अनुवर्तिष्यते नकारः च आगमः वक्तव्यः । अथ नकारागमे सति किम् पूर्वान्तः करिष्यते आहोस्वित् परादिः । किम् च अतः । यदि पूर्वान्तः स्त्रैणाः बहुषु लोपः प्राप्नोति । स्त्रैणानाम् सङ्घः सङ्घाङ्कलक्षणेषु अञ्यञिञाम् अण् इति अण् प्राप्नोति । अथ परादिः पौंसम् सः एव दोषः संयोगान्तलोपः प्राप्नोति । अस्तु पूर्वान्तः । कथम् स्त्रैणाः स्त्रैणानाम् सङ्घः इति । उभयत्र लौकिकस्य गोत्रस्य ग्रहणम् । न च इदम् लौकिकम् गोत्रम् । ईकारः तर्हि प्राप्नोति । इष्टम् एव एतत् सङ्गृहीतम् । स्त्रैणी पौंसी इति एव भवितव्यम् । एवम् हि सौनागाः पठन्ति नञ्स्नञीकक्खुंस्तरुणतलुनानाम् उपसङ्ख्यानम् इति । टिलोपः तर्हि प्राप्नोति । नुग्वचनात् न भविष्यति । भवेत् इह नुग्वचनात् न स्यात् स्त्रैणम् इति । इह तु खलु पऊम्सम् इति नुग्वचनात् एव प्राप्नोति । तस्मात् नञ्स्नञौ वक्तव्यौ ।
KA II,238.2-13 Ro III,550-551 kimartham nañsnañau ucyete na nañ eva ucyeta . kā rūpasiddhiḥ : pauṃsnam . puṃs iti sakārāntaḥ nakāraśabdaḥ ca pratyayaḥ . na sidhyati . saṃyogāntasya lopaḥ iti lopaḥ prāpnoti . evam tarhi na eva arthaḥ nañā na api snañā . añ prakṛtaḥ . saḥ anuvartiṣyate nakāraḥ ca āgamaḥ vaktavyaḥ . atha nakārāgame sati kim pūrvāntaḥ kariṣyate āhosvit parādiḥ . kim ca ataḥ . yadi pūrvāntaḥ straiṇāḥ bahuṣu lopaḥ prāpnoti . straiṇānām saṅghaḥ saṅghāṅkalakṣaṇeṣu añyañiñām aṇ iti aṇ prāpnoti . atha parādiḥ pauṃsam saḥ eva doṣaḥ saṃyogāntalopaḥ prāpnoti . astu pūrvāntaḥ . katham straiṇāḥ straiṇānām saṅghaḥ iti . ubhayatra laukikasya gotrasya grahaṇam . na ca idam laukikam gotram . īkāraḥ tarhi prāpnoti . iṣṭam eva etat saṅgṛhītam . straiṇī pauṃsī iti eva bhavitavyam . evam hi saunāgāḥ paṭhanti nañsnañīkakkhuṃstaruṇatalunānām upasaṅkhyānam iti . ṭilopaḥ tarhi prāpnoti . nugvacanāt na bhaviṣyati . bhavet iha nugvacanāt na syāt straiṇam iti . iha tu khalu paūmsam iti nugvacanāt eva prāpnoti . tasmāt nañsnañau vaktavyau .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ,२३८।१४-२५ रो इइइ,५५२ अथ इमौ नञ्स्नञौ प्राक् भवनात् आहोस्वित् प्राक् वतेः । कः च अत्र विशेषः । नञ्स्नञौ भवनात् इति चेत् वत्यर्थे प्रतिषेधः । नञ्स्नञौ भवनात् इति चेत् वत्यर्थे प्रतिषेधः वक्तव्यः । स्त्रीवत् पुंवत् इति । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । इम नञ्स्नञौ प्राक् भवनात् इति उच्येते । तौ विशेषविहितौ सामान्यविहितम् वतिम् बाधेयाताम् । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । वतेः प्राक् इति वक्ष्यामि । वतेः प्राक् इति चेत् भावे उपसङ्ख्यानम् । वतेः प्राक् इति चेत् भावे उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । स्त्रीभावः स्त्रैणम् पुम्भावः पौंस्नम् इति । सूत्रम् च भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् नञ्स्नञौ भवनात् इति चेत् वत्यर्थे प्रतिषेधः इति । न एषः दोषः । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न वत्यर्थे नञ्स्नञौ भवतः इति यत् अयम् स्त्रियाः पुंवत् इति निर्देशम् करोति । एवम् अपि स्त्रीवत् इति न सिध्यति । योगापेक्षम् ज्ञापकम् ।
KA II,238.14-25 Ro III,552 atha imau nañsnañau prāk bhavanāt āhosvit prāk vateḥ . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . nañsnañau bhavanāt iti cet vatyarthe pratiṣedhaḥ . nañsnañau bhavanāt iti cet vatyarthe pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . strīvat puṃvat iti . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . ima nañsnañau prāk bhavanāt iti ucyete . tau viśeṣavihitau sāmānyavihitam vatim bādheyātām . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . vateḥ prāk iti vakṣyāmi . vateḥ prāk iti cet bhāve upasaṅkhyānam . vateḥ prāk iti cet bhāve upasaṅkhyānam kartavyam . strībhāvaḥ straiṇam pumbhāvaḥ pauṃsnam iti . sūtram ca bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam nañsnañau bhavanāt iti cet vatyarthe pratiṣedhaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na vatyarthe nañsnañau bhavataḥ iti yat ayam striyāḥ puṃvat iti nirdeśam karoti . evam api strīvat iti na sidhyati . yogāpekṣam jñāpakam .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.