क्अ इइ,२४३।२०-२४४।२७ रो इइइ,५६५-५६९ प्राग्दीव्यतोधिकारे यूनः वृद्धवदतिदेशः । प्राग्दीव्यतोधिकारे यूनः वृद्धवदतिदेशः कर्तव्यः । युवा वृद्धवत् भवति इति वक्तव्यम् । गार्ग्यायणानाम् समूहः गार्ग्याणकम् । गार्ग्यायणानाम् किम् चित् गार्ग्याणकम् । गार्ग्यायणः भक्तिः अस्य गार्ग्यायणकः । गोत्राश्रयः वुञ् यथा स्यात् । यदि वृद्धवदतिदेशः क्रियते औपगवेः यूनः छात्राः औपगवीयाः इति इञः गोत्रे इति अण् प्राप्नोति । यदि पुनः युवा वृद्धवत् इति अनेन अनुत्पत्तिः अतिदिश्येत । कथम् पुनः युवा वृद्धवत् इति अनेन अनुत्पत्तिः शक्या अतिदेष्टुम् । वतिनिर्देशः अयम् कामचारः च वतिनिर्देशे वाक्यशेषम् समर्थयितुम् । तत् यथा : उशीनरवत् मद्रेषु यवाः । सन्ति न सन्ति इति । मातृवत् अस्याः कलाः । सन्ति न सन्ति इति । एवम् इह अपि युवा वृद्धवत् भवति वृद्धवत् न भवति इति एवम् वाक्यशेषम् समर्थयिष्यामहे । यथ गोत्रे युवप्रत्ययः न भवति एवम् प्राग्दीव्यतोधिकारे यूनि अपि न भवति इति । तत् वक्तव्यम् । यदि अपि एतत् उच्यते अथ वा एतर्हि यूनि लुक् इति एतत् न क्रियते । कथम् तर्हि फक्फिञोः अन्यतरस्याम् इति । फक्फिञ्वर्ती युवा वा वृद्धवत् भवति इति वक्ष्यामि । यदा तर्हि न वृद्धवत् तदा गार्ग्यायणानाम् समूहः गार्ग्याणकम् गार्ग्यायणानाम् किम् चित् गार्ग्याणकम् गार्ग्यायणः भक्तिः अस्य गार्ग्यायणकः गोत्राश्रयः वुञ् न प्राप्नोति । यदि पुनः युवा वृद्धवत् इति अनेन अर्थः अतिदिश्येत । प्राग्दीव्यतोधिकारेयूनः वृद्धवत् अर्थः भवति इति । तत् वक्तव्यम् । यदि अपि एतत् उच्यते अथ वा एतर्हि यूनि लुक् इति एतत् न करिष्यते । कथम् तर्हि फक्फिञोः अन्यतरस्याम् इति । फक्फिञ्वर्ती युवार्थः वा वृद्धवत् भवति इति वक्ष्यामि । यदा तर्हि न वृद्धवत् तदा गार्ग्यायणानाम् समूहः गार्ग्याणकम् गार्ग्यायणानाम् किम् चित् गार्ग्याणकम् गार्ग्यायणः भक्तिः अस्य गार्ग्यायणकः गोत्राश्रयः वुञ् न प्राप्नोति । एवम् तर्हि राजन्यात् वुञ् मनुष्यात् च ज्ञापकम् लौकिकम् परम् । यत् अयम् वुञ्विधौ राजन्यमनुष्ययोः ग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः लौकिकम् परम् गोत्रग्रहणम् इति । युवा च लोके गोत्रम् इति उपचर्यते । किङ्गोत्रः असि माणवकः । गार्ग्यायणः । किङ्गोत्रः असि माणवकः । वात्स्यायनः । यदि एतत् ज्ञाप्यते औपगवेः यूनः छात्राः औपगवीयाः गोत्राश्रयः इञः गोत्रे इति अण् प्राप्नोति । सामुहिकेषु ज्ञापकम् । यदि सामुहिकेषु ज्ञापकम् गार्ग्यायणानाम् किम् चित् गार्ग्याणकम् गार्ग्यायणः भक्तिः अस्य गार्ग्यायणकः गोत्राश्रयः वुञ् न प्राप्नोति । वुञ्विधौ ज्ञापकम् । वुञ्विधौ ज्ञापकम् शालङ्केः यूनः छात्राः शालङ्काः इञः गोत्रे इति अण् न प्राप्नोति । अस्तु तर्हि अविशेषेण । कथम् औपगवेः यूनः छात्राः औपगवीयाः ।गोत्रेण इञम् विशेषयिष्यामः । गोत्रे यः इञ् विहितः इति ।
KA II,243.20-244.27 Ro III,565-569 prāgdīvyatodhikāre yūnaḥ vṛddhavadatideśaḥ . prāgdīvyatodhikāre yūnaḥ vṛddhavadatideśaḥ kartavyaḥ . yuvā vṛddhavat bhavati iti vaktavyam . gārgyāyaṇānām samūhaḥ gārgyāṇakam . gārgyāyaṇānām kim cit gārgyāṇakam . gārgyāyaṇaḥ bhaktiḥ asya gārgyāyaṇakaḥ . gotrāśrayaḥ vuñ yathā syāt . yadi vṛddhavadatideśaḥ kriyate aupagaveḥ yūnaḥ chātrāḥ aupagavīyāḥ iti iñaḥ gotre iti aṇ prāpnoti . yadi punaḥ yuvā vṛddhavat iti anena anutpattiḥ atidiśyeta . katham punaḥ yuvā vṛddhavat iti anena anutpattiḥ śakyā atideṣṭum . vatinirdeśaḥ ayam kāmacāraḥ ca vatinirdeśe vākyaśeṣam samarthayitum . tat yathā : uśīnaravat madreṣu yavāḥ . santi na santi iti . mātṛvat asyāḥ kalāḥ . santi na santi iti . evam iha api yuvā vṛddhavat bhavati vṛddhavat na bhavati iti evam vākyaśeṣam samarthayiṣyāmahe . yatha gotre yuvapratyayaḥ na bhavati evam prāgdīvyatodhikāre yūni api na bhavati iti . tat vaktavyam . yadi api etat ucyate atha vā etarhi yūni luk iti etat na kriyate . katham tarhi phakphiñoḥ anyatarasyām iti . phakphiñvartī yuvā vā vṛddhavat bhavati iti vakṣyāmi . yadā tarhi na vṛddhavat tadā gārgyāyaṇānām samūhaḥ gārgyāṇakam gārgyāyaṇānām kim cit gārgyāṇakam gārgyāyaṇaḥ bhaktiḥ asya gārgyāyaṇakaḥ gotrāśrayaḥ vuñ na prāpnoti . yadi punaḥ yuvā vṛddhavat iti anena arthaḥ atidiśyeta . prāgdīvyatodhikāreyūnaḥ vṛddhavat arthaḥ bhavati iti . tat vaktavyam . yadi api etat ucyate atha vā etarhi yūni luk iti etat na kariṣyate . katham tarhi phakphiñoḥ anyatarasyām iti . phakphiñvartī yuvārthaḥ vā vṛddhavat bhavati iti vakṣyāmi . yadā tarhi na vṛddhavat tadā gārgyāyaṇānām samūhaḥ gārgyāṇakam gārgyāyaṇānām kim cit gārgyāṇakam gārgyāyaṇaḥ bhaktiḥ asya gārgyāyaṇakaḥ gotrāśrayaḥ vuñ na prāpnoti . evam tarhi rājanyāt vuñ manuṣyāt ca jñāpakam laukikam param . yat ayam vuñvidhau rājanyamanuṣyayoḥ grahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ laukikam param gotragrahaṇam iti . yuvā ca loke gotram iti upacaryate . kiṅgotraḥ asi māṇavakaḥ . gārgyāyaṇaḥ . kiṅgotraḥ asi māṇavakaḥ . vātsyāyanaḥ . yadi etat jñāpyate aupagaveḥ yūnaḥ chātrāḥ aupagavīyāḥ gotrāśrayaḥ iñaḥ gotre iti aṇ prāpnoti . sāmuhikeṣu jñāpakam . yadi sāmuhikeṣu jñāpakam gārgyāyaṇānām kim cit gārgyāṇakam gārgyāyaṇaḥ bhaktiḥ asya gārgyāyaṇakaḥ gotrāśrayaḥ vuñ na prāpnoti . vuñvidhau jñāpakam . vuñvidhau jñāpakam śālaṅkeḥ yūnaḥ chātrāḥ śālaṅkāḥ iñaḥ gotre iti aṇ na prāpnoti . astu tarhi aviśeṣeṇa . katham aupagaveḥ yūnaḥ chātrāḥ aupagavīyāḥ .gotreṇa iñam viśeṣayiṣyāmaḥ . gotre yaḥ iñ vihitaḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.