Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.2·4.2.66·4.2.66.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.2.66.1

P 4.2.66.1

क्अ इइ,२८५।४-२० रो इइइ,६५५-६५७ किमर्थम् इदम् उच्यते । अन्यत्र अभिधेयस्य अनित्यत्वात् छन्दोब्राह्मणानाम् तद्विषयवचनम् । अन्यत्र अभिधेयम् अनित्यम् भवति । पाणिनीयम् इति वा भवति पाणिनीयाः इति वा । अन्यत्र अभिधेयस्य अनित्यत्वात् छन्दोब्राह्मणानाम् अपि अनित्यता प्राप्नोति । इष्यते च तद्विषयता एव स्यात् इति । तत् च अन्तरेण यत्नम् न सिध्यति इति छन्दोब्राह्मणानाम् तद्विषयवचनम् । एवमर्थम् इदम् उच्यते । अस्ति प्रयोजनम् एतत् । किम् तर्हि इति । तत्र यथाधिकारम् तद्विषयप्रसङ्गः । तत्र यथाधिकारम् तद्विषयता प्राप्नोति । अधीते वेद इति वर्तते । तेन अध्येतृवेदित्रोः एव तद्विषयता स्यात् । ये अन्ये उपचाराः तत्र न स्यात् । यथा इह भवति पाणिनीयम् महत् सुविहितम् इति एवम् इह अपि स्यात् कठम् महत् सुविहितम् इति । सिद्धम् तु प्रोक्ताधिकारे तद्विषयवचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । प्रोक्ताधिकारे एव तद्विषयता वक्तव्या । तेन प्रोक्तम् । छन्दोब्राह्मणानि अध्येतृवेदित्रोः एव इति । तत् तर्हि अध्येतृवेदितृग्रहणम् कर्तव्यम् । ननु च इह अपि क्रियते । परार्थम् एतद् भवति तत् अधीते तत् वेद इति । एवम् तर्हि यावत् इह छन्दोब्राह्मणग्रहणम् तावत् अत्र अध्येतृवेदितृग्रहणम् । ननु च तत्र अपि क्रियते । परार्थम् तत् भविष्यति । पुराण्प्रोक्तेषु ब्राह्मणकल्पेषु शौनकादिभ्यः छन्दसि इति । इह वा छन्दोब्राह्मणग्रहणम् क्रियते तत्र वा अध्येतृवेदितृग्रहणम् । कः नु अत्र विशेषः ।

KA II,285.4-20 Ro III,655-657 kimartham idam ucyate . anyatra abhidheyasya anityatvāt chandobrāhmaṇānām tadviṣayavacanam . anyatra abhidheyam anityam bhavati . pāṇinīyam iti vā bhavati pāṇinīyāḥ iti vā . anyatra abhidheyasya anityatvāt chandobrāhmaṇānām api anityatā prāpnoti . iṣyate ca tadviṣayatā eva syāt iti . tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti chandobrāhmaṇānām tadviṣayavacanam . evamartham idam ucyate . asti prayojanam etat . kim tarhi iti . tatra yathādhikāram tadviṣayaprasaṅgaḥ . tatra yathādhikāram tadviṣayatā prāpnoti . adhīte veda iti vartate . tena adhyetṛveditroḥ eva tadviṣayatā syāt . ye anye upacārāḥ tatra na syāt . yathā iha bhavati pāṇinīyam mahat suvihitam iti evam iha api syāt kaṭham mahat suvihitam iti . siddham tu proktādhikāre tadviṣayavacanāt . siddham etat . katham . proktādhikāre eva tadviṣayatā vaktavyā . tena proktam . chandobrāhmaṇāni adhyetṛveditroḥ eva iti . tat tarhi adhyetṛveditṛgrahaṇam kartavyam . nanu ca iha api kriyate . parārtham etad bhavati tat adhīte tat veda iti . evam tarhi yāvat iha chandobrāhmaṇagrahaṇam tāvat atra adhyetṛveditṛgrahaṇam . nanu ca tatra api kriyate . parārtham tat bhaviṣyati . purāṇprokteṣu brāhmaṇakalpeṣu śaunakādibhyaḥ chandasi iti . iha vā chandobrāhmaṇagrahaṇam kriyate tatra vā adhyetṛveditṛgrahaṇam . kaḥ nu atra viśeṣaḥ .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.2.66.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.2.66.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.2.66.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text