Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.2·4.2.66·4.2.66.2

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.2.66.2

P 4.2.66.2

क्अ इइ,२८५।२१-२८६।१९ रो इइइ,६५७-६५९ याज्ञवक्क्यादिभ्यः प्रतिषेधः । याज्ञवक्यादिभ्यः प्रतिषेधः वक्तव्यः । याज्ञवल्कानि ब्राह्मणानि । सौलभानि । किम् प्रोक्ताधिकारे तद्विषयता क्रियते इति अतः याज्ञवक्क्यादिभ्यः प्रतिषेधः वक्तव्यः । न इति आह । सर्वथा याज्ञवक्क्यादिभ्यः प्रतिषेधः वक्तव्यः । इनिः वा प्रोक्ते तद्विषयः । अथ वा इनिः प्रोक्ते तद्विषयः भवति इति वक्तव्यम् । यदि इनिः प्रोक्ते तद्विषयः भवति इति उच्यते पैङ्गी कल्पः अत्र अपि प्राप्नोति । काश्यपकौशिकग्रहणम् च कल्पे नियमार्थम् । काश्यपकौशिकग्रहणम् च कल्पे नियमार्थम् द्रष्टव्यम् । काश्यपकौशिकाभ्याम् एव इनिः कल्पे तद्विषयः भवति न अन्येभ्यः इति । एवम् अपि छणादीनाम् तद्विषयता न प्राप्नोति । तैत्तिरीयाः वारतन्तवीयाः । यदि पुनः छणादयः प्रोक्ते तद्विषयाः भवन्ति इति उच्येत । एवम् अपि पैङ्गी कल्पः अत्र अपि प्राप्नोति । काश्यपकौशिकग्रहणम् च कल्पे नियमार्थम् इति एव । एवम् अपि औत्सर्गिकाणाम् तद्विषयता न प्राप्नोति । क्रौडाः काङ्कताः मौदाः पैप्पलादाः । छणादयः च अपि औत्सर्गिकान् अध्येतृवेदित्रोः एव बाधेरन् । ये अन्ये उपचाराः तत्र न बाधेरन् । तित्तिरिणा प्रोक्ताः श्लोकाः इति । अस्ति तर्हि अविशेषेण । ननु च उक्तम् याज्ञवक्यादिभ्यः प्रतिषेधः इति । वक्ष्यति एतत् । याज्ञवक्यादिभ्यः प्रतिषेधः तुल्यकालत्वात् इति । तत्र एव वक्तव्यम् । तद्विषयता च न भवति इति । कथम् काश्यपिनः कौशिकिनः इति । इनिः प्रोक्ते तद्विषयः भवति इति उच्यमाने अवश्यम् काश्यपकौशिकग्रहणम् कल्पे नियमार्थम् द्रष्टव्यम् । तत् एव इदानीम् विध्यर्थम् भविष्यति । कथम् पाराशरिणः भिक्षवः शैलालिनः नटाः । अत्र अपि तद्विषयता च इति अनुवर्तिष्यते ।

KA II,285.21-286.19 Ro III,657-659 yājñavakkyādibhyaḥ pratiṣedhaḥ . yājñavakyādibhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . yājñavalkāni brāhmaṇāni . saulabhāni . kim proktādhikāre tadviṣayatā kriyate iti ataḥ yājñavakkyādibhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na iti āha . sarvathā yājñavakkyādibhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . iniḥ vā prokte tadviṣayaḥ . atha vā iniḥ prokte tadviṣayaḥ bhavati iti vaktavyam . yadi iniḥ prokte tadviṣayaḥ bhavati iti ucyate paiṅgī kalpaḥ atra api prāpnoti . kāśyapakauśikagrahaṇam ca kalpe niyamārtham . kāśyapakauśikagrahaṇam ca kalpe niyamārtham draṣṭavyam . kāśyapakauśikābhyām eva iniḥ kalpe tadviṣayaḥ bhavati na anyebhyaḥ iti . evam api chaṇādīnām tadviṣayatā na prāpnoti . taittirīyāḥ vāratantavīyāḥ . yadi punaḥ chaṇādayaḥ prokte tadviṣayāḥ bhavanti iti ucyeta . evam api paiṅgī kalpaḥ atra api prāpnoti . kāśyapakauśikagrahaṇam ca kalpe niyamārtham iti eva . evam api autsargikāṇām tadviṣayatā na prāpnoti . krauḍāḥ kāṅkatāḥ maudāḥ paippalādāḥ . chaṇādayaḥ ca api autsargikān adhyetṛveditroḥ eva bādheran . ye anye upacārāḥ tatra na bādheran . tittiriṇā proktāḥ ślokāḥ iti . asti tarhi aviśeṣeṇa . nanu ca uktam yājñavakyādibhyaḥ pratiṣedhaḥ iti . vakṣyati etat . yājñavakyādibhyaḥ pratiṣedhaḥ tulyakālatvāt iti . tatra eva vaktavyam . tadviṣayatā ca na bhavati iti . katham kāśyapinaḥ kauśikinaḥ iti . iniḥ prokte tadviṣayaḥ bhavati iti ucyamāne avaśyam kāśyapakauśikagrahaṇam kalpe niyamārtham draṣṭavyam . tat eva idānīm vidhyartham bhaviṣyati . katham pārāśariṇaḥ bhikṣavaḥ śailālinaḥ naṭāḥ . atra api tadviṣayatā ca iti anuvartiṣyate .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.2.66.2

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.2.66.2, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.2.66.2), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text