Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.4·4.4.76

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.4.76

P 4.4.76

क्अ इइ,३३३।११-२२ रो इइइ,७५०-७५१ वहत्यभिधाने रथशकटहलसीरेभ्यः प्रत्ययविधानानर्थक्यम् विहितत्वात् । वहत् इति अभिधाने रथशकटहलसीरेभ्यः प्रत्ययविधानम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । विहितत्वात् । विहितः अत्र प्रत्ययः तस्य इदम् इति । शब्दभेदात् अविधानम् । शब्दभेदात् अविधिः सः भवति । अन्यः हि शब्दः रथम् वहति अन्यः हि रथस्य वोढा इति । शब्दभेदात् अविधानम् इति चेत् अर्थाश्रयत्वात् प्रत्ययविधानस्य अर्थसामान्यात् सिद्धम् । शब्दभेदात् अविधानम् इति चेत् अर्थाश्रयः प्रत्ययविधिः । सः एव अर्थ रथम् वहति सः एव रथस्य वोढा इति । तत्र अर्थसामान्यात् सिद्धम् । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । यः द्वौ रथौ वहति सः द्विरथ्यः । यः द्वयोः रथयोः वोढा सः द्विरथः । तेन सति लुक् भवति । अनेन सति कस्मात् न भवति । प्राक् दीव्यतः इति उच्यते ।

KA II,333.11-22 Ro III,750-751 vahatyabhidhāne rathaśakaṭahalasīrebhyaḥ pratyayavidhānānarthakyam vihitatvāt . vahat iti abhidhāne rathaśakaṭahalasīrebhyaḥ pratyayavidhānam anarthakam . kim kāraṇam . vihitatvāt . vihitaḥ atra pratyayaḥ tasya idam iti . śabdabhedāt avidhānam . śabdabhedāt avidhiḥ saḥ bhavati . anyaḥ hi śabdaḥ ratham vahati anyaḥ hi rathasya voḍhā iti . śabdabhedāt avidhānam iti cet arthāśrayatvāt pratyayavidhānasya arthasāmānyāt siddham . śabdabhedāt avidhānam iti cet arthāśrayaḥ pratyayavidhiḥ . saḥ eva artha ratham vahati saḥ eva rathasya voḍhā iti . tatra arthasāmānyāt siddham . idam tarhi prayojanam . yaḥ dvau rathau vahati saḥ dvirathyaḥ . yaḥ dvayoḥ rathayoḥ voḍhā saḥ dvirathaḥ . tena sati luk bhavati . anena sati kasmāt na bhavati . prāk dīvyataḥ iti ucyate .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.4.76

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.4.76, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.4.76), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text