क्अ इइ।३३७।२-२१ रो इव्।६-७ यञ्ञ्यौ अञः पूर्वविप्रतिषिद्धम् सनङ्गूपानहौ प्रयोजनम् । यञ्ञ्यौ भवतः अञः पूर्वविप्रतिषेधेन । किम् प्रयोजनम् षनङ्गूपानहौ प्रयोजनम् । यतः अवकाशः शङ्कव्यम् दारु पिचव्यः कार्पासः । अञः अवकाशः वार्ध्रम् वारत्रम् । सनङ्गुः नाम चर्मविकारः । तस्मात् उभयम् प्राप्नोति । सनङ्गव्यम् चर्म । ञ्यस्य अवकाशः औपानह्यम् दारु । अञः सः एव । उपानत् नाम चर्मविकारः । तस्मात् उभयम् प्राप्नोति । औपानह्यम् चर्म । ढञ् च । ढञ् च भवति अञः पूर्वविप्रतिषेधेन । ढञः अवकाशः छादिषेयम् तृणम् । अञः सः एव । छदिः नाम् चर्मविकारः । तस्मात् उभयम् प्राप्नोति । छादिषेयम् चर्म । ढञ् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन । हविरपूपादिभ्यः विभाषायाः यत् । हविरपूपादिभ्यः विभाषायाः यत् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन । हविरपूपादिभ्यः विभाषायाः अवकाशः आमिक्ष्यम् आमिक्षीयम् पुरोडाश्यम् पुरोडाशीयम् । यतः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । चरव्याः तण्डुलाः । यत् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन । अन्नविकारेभ्यः च । अन्नविकारेभ्यः च विभाषायाः यत् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन । अन्नविकारेभ्यः च विभाषायाः अवकाशः सुर्याः सुरीयाः । यतः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । सक्तव्याः धानाः इति । यत् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन । सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । इष्टवाची परशब्दः । विप्रतिषेधे परम् यत् इष्टम् तत् भवति इति ।
KA II.337.2-21 Ro IV.6-7 yaññyau añaḥ pūrvavipratiṣiddham sanaṅgūpānahau prayojanam . yaññyau bhavataḥ añaḥ pūrvavipratiṣedhena . kim prayojanam ṣanaṅgūpānahau prayojanam . yataḥ avakāśaḥ śaṅkavyam dāru picavyaḥ kārpāsaḥ . añaḥ avakāśaḥ vārdhram vāratram . sanaṅguḥ nāma carmavikāraḥ . tasmāt ubhayam prāpnoti . sanaṅgavyam carma . ñyasya avakāśaḥ aupānahyam dāru . añaḥ saḥ eva . upānat nāma carmavikāraḥ . tasmāt ubhayam prāpnoti . aupānahyam carma . ḍhañ ca . ḍhañ ca bhavati añaḥ pūrvavipratiṣedhena . ḍhañaḥ avakāśaḥ chādiṣeyam tṛṇam . añaḥ saḥ eva . chadiḥ nām carmavikāraḥ . tasmāt ubhayam prāpnoti . chādiṣeyam carma . ḍhañ bhavati pūrvavipratiṣedhena . havirapūpādibhyaḥ vibhāṣāyāḥ yat . havirapūpādibhyaḥ vibhāṣāyāḥ yat bhavati pūrvavipratiṣedhena . havirapūpādibhyaḥ vibhāṣāyāḥ avakāśaḥ āmikṣyam āmikṣīyam puroḍāśyam puroḍāśīyam . yataḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . caravyāḥ taṇḍulāḥ . yat bhavati pūrvavipratiṣedhena . annavikārebhyaḥ ca . annavikārebhyaḥ ca vibhāṣāyāḥ yat bhavati pūrvavipratiṣedhena . annavikārebhyaḥ ca vibhāṣāyāḥ avakāśaḥ suryāḥ surīyāḥ . yataḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . saktavyāḥ dhānāḥ iti . yat bhavati pūrvavipratiṣedhena . saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . iṣṭavācī paraśabdaḥ . vipratiṣedhe param yat iṣṭam tat bhavati iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ।३३७।२२-३३८।१५ रो इव्।७-१० अयम् नाभिशब्दः गवादिषु पठ्यते। तत्र एव उच्यते नाभि नभम् च इति । तत्र चोद्यते । नाभेः नभभावे प्रत्ययानुपपत्तिः प्रकृत्यभावात् । नाभेः नभभावे प्रत्ययानुपपत्तिः । किम् कारणम् । प्रकृत्यभावात् । विकृतेः प्रकृतौ अभिधेयायाम् प्रत्ययेन भवितव्यम् न च नाभिसञ्ज्ञिकायाः विकृतेः प्रकृतिः अस्ति । यत् एव हि तन्मण्डलचक्राणाम् मण्डलचक्रम् तत् नभ्यम् इति उच्यते । सिद्धम् तु शाखादिषु वचनात् ह्रस्वत्वम् च । सिद्धम् एतत् । कथम् । शाखादिषु नाभिशब्दः पठितव्यः ह्रस्वत्वम् च वक्तव्यम् । नाभिः इव नभ्यम् इति । कः पुनः इह उपमार्थः । यत् तत् अक्षधारणम् परिवर्तनम् वा । अपरः आह : यत् तत् अञ्जनोपाञ्जनम् इति । न तर्हि इदानीम् इदम् वक्तव्यम् नाभि नभम् च इति । वक्तव्यम् च । किम् प्रयोजनम् । यानि एतानि अरवन्ति चक्राणि तदर्थम् । तत्र नाभिसञ्ज्ञिकायाः विकृतेः प्रकृतिः अस्ति । यानि च अपि अनरवन्ति चक्राणि तदर्थम् अपि इदम् वक्तव्यम् । दृश्यते हि समुदायात् अवयवस्य पृथक्त्वम् । तत् यथा वार्क्षी शाखा इति । गुणान्तरयोगात् च विकारशब्दः दृश्यते । तत् यथा वैभीतकः यूपः खादिरम् चषालम् इति । तत्र अवयवसमुदाये वृत्तिः भविष्यति । अथ यः नभ्यार्थः वृक्षः कथम् तत्र भवितव्यम् । नभ्यः वृक्षः नभ्या शिंशिपा इति । नभ्यात् तु लुग्वचनम् । नभ्यात् तु लुक् वक्तव्यः । सः तर्हि वक्तव्यः । न वक्तव्यः । तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् भविष्यति । नभ्यार्थः नभ्यः इति ।
KA II.337.22-338.15 Ro IV.7-10 ayam nābhiśabdaḥ gavādiṣu paṭhyate. tatra eva ucyate nābhi nabham ca iti . tatra codyate . nābheḥ nabhabhāve pratyayānupapattiḥ prakṛtyabhāvāt . nābheḥ nabhabhāve pratyayānupapattiḥ . kim kāraṇam . prakṛtyabhāvāt . vikṛteḥ prakṛtau abhidheyāyām pratyayena bhavitavyam na ca nābhisañjñikāyāḥ vikṛteḥ prakṛtiḥ asti . yat eva hi tanmaṇḍalacakrāṇām maṇḍalacakram tat nabhyam iti ucyate . siddham tu śākhādiṣu vacanāt hrasvatvam ca . siddham etat . katham . śākhādiṣu nābhiśabdaḥ paṭhitavyaḥ hrasvatvam ca vaktavyam . nābhiḥ iva nabhyam iti . kaḥ punaḥ iha upamārthaḥ . yat tat akṣadhāraṇam parivartanam vā . aparaḥ āha : yat tat añjanopāñjanam iti . na tarhi idānīm idam vaktavyam nābhi nabham ca iti . vaktavyam ca . kim prayojanam . yāni etāni aravanti cakrāṇi tadartham . tatra nābhisañjñikāyāḥ vikṛteḥ prakṛtiḥ asti . yāni ca api anaravanti cakrāṇi tadartham api idam vaktavyam . dṛśyate hi samudāyāt avayavasya pṛthaktvam . tat yathā vārkṣī śākhā iti . guṇāntarayogāt ca vikāraśabdaḥ dṛśyate . tat yathā vaibhītakaḥ yūpaḥ khādiram caṣālam iti . tatra avayavasamudāye vṛttiḥ bhaviṣyati . atha yaḥ nabhyārthaḥ vṛkṣaḥ katham tatra bhavitavyam . nabhyaḥ vṛkṣaḥ nabhyā śiṃśipā iti . nabhyāt tu lugvacanam . nabhyāt tu luk vaktavyaḥ . saḥ tarhi vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . tādarthyāt tācchabdyam bhaviṣyati . nabhyārthaḥ nabhyaḥ iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.