क्अ इइ।३३७।२२-३३८।१५ रो इव्।७-१० अयम् नाभिशब्दः गवादिषु पठ्यते। तत्र एव उच्यते नाभि नभम् च इति । तत्र चोद्यते । नाभेः नभभावे प्रत्ययानुपपत्तिः प्रकृत्यभावात् । नाभेः नभभावे प्रत्ययानुपपत्तिः । किम् कारणम् । प्रकृत्यभावात् । विकृतेः प्रकृतौ अभिधेयायाम् प्रत्ययेन भवितव्यम् न च नाभिसञ्ज्ञिकायाः विकृतेः प्रकृतिः अस्ति । यत् एव हि तन्मण्डलचक्राणाम् मण्डलचक्रम् तत् नभ्यम् इति उच्यते । सिद्धम् तु शाखादिषु वचनात् ह्रस्वत्वम् च । सिद्धम् एतत् । कथम् । शाखादिषु नाभिशब्दः पठितव्यः ह्रस्वत्वम् च वक्तव्यम् । नाभिः इव नभ्यम् इति । कः पुनः इह उपमार्थः । यत् तत् अक्षधारणम् परिवर्तनम् वा । अपरः आह : यत् तत् अञ्जनोपाञ्जनम् इति । न तर्हि इदानीम् इदम् वक्तव्यम् नाभि नभम् च इति । वक्तव्यम् च । किम् प्रयोजनम् । यानि एतानि अरवन्ति चक्राणि तदर्थम् । तत्र नाभिसञ्ज्ञिकायाः विकृतेः प्रकृतिः अस्ति । यानि च अपि अनरवन्ति चक्राणि तदर्थम् अपि इदम् वक्तव्यम् । दृश्यते हि समुदायात् अवयवस्य पृथक्त्वम् । तत् यथा वार्क्षी शाखा इति । गुणान्तरयोगात् च विकारशब्दः दृश्यते । तत् यथा वैभीतकः यूपः खादिरम् चषालम् इति । तत्र अवयवसमुदाये वृत्तिः भविष्यति । अथ यः नभ्यार्थः वृक्षः कथम् तत्र भवितव्यम् । नभ्यः वृक्षः नभ्या शिंशिपा इति । नभ्यात् तु लुग्वचनम् । नभ्यात् तु लुक् वक्तव्यः । सः तर्हि वक्तव्यः । न वक्तव्यः । तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् भविष्यति । नभ्यार्थः नभ्यः इति ।
KA II.337.22-338.15 Ro IV.7-10 ayam nābhiśabdaḥ gavādiṣu paṭhyate. tatra eva ucyate nābhi nabham ca iti . tatra codyate . nābheḥ nabhabhāve pratyayānupapattiḥ prakṛtyabhāvāt . nābheḥ nabhabhāve pratyayānupapattiḥ . kim kāraṇam . prakṛtyabhāvāt . vikṛteḥ prakṛtau abhidheyāyām pratyayena bhavitavyam na ca nābhisañjñikāyāḥ vikṛteḥ prakṛtiḥ asti . yat eva hi tanmaṇḍalacakrāṇām maṇḍalacakram tat nabhyam iti ucyate . siddham tu śākhādiṣu vacanāt hrasvatvam ca . siddham etat . katham . śākhādiṣu nābhiśabdaḥ paṭhitavyaḥ hrasvatvam ca vaktavyam . nābhiḥ iva nabhyam iti . kaḥ punaḥ iha upamārthaḥ . yat tat akṣadhāraṇam parivartanam vā . aparaḥ āha : yat tat añjanopāñjanam iti . na tarhi idānīm idam vaktavyam nābhi nabham ca iti . vaktavyam ca . kim prayojanam . yāni etāni aravanti cakrāṇi tadartham . tatra nābhisañjñikāyāḥ vikṛteḥ prakṛtiḥ asti . yāni ca api anaravanti cakrāṇi tadartham api idam vaktavyam . dṛśyate hi samudāyāt avayavasya pṛthaktvam . tat yathā vārkṣī śākhā iti . guṇāntarayogāt ca vikāraśabdaḥ dṛśyate . tat yathā vaibhītakaḥ yūpaḥ khādiram caṣālam iti . tatra avayavasamudāye vṛttiḥ bhaviṣyati . atha yaḥ nabhyārthaḥ vṛkṣaḥ katham tatra bhavitavyam . nabhyaḥ vṛkṣaḥ nabhyā śiṃśipā iti . nabhyāt tu lugvacanam . nabhyāt tu luk vaktavyaḥ . saḥ tarhi vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . tādarthyāt tācchabdyam bhaviṣyati . nabhyārthaḥ nabhyaḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.