Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·5·5.1·5.1.23

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.1.23

P 5.1.23

क्अ इइ।३४६।२०-३४७।८ रो इव्।३२-३३ कस्य अयम् इट् विधीयते । कनः इति आह । तत् कनः ग्रहणम् कर्तव्यम् । अक्रियमाणे हि कनः ग्रहणे प्रत्ययाधिकारात् प्रत्ययः अयम् विज्ञायेत । टित्करणसामर्थ्यात् आदिः भविष्यति । अस्ति अन्यत् टित्करणे प्रयोजनम् । टितः इति ईकारः यथा स्यात् । अकारान्तप्रकरणे ईकारः न च एषः अकारान्तः । एवम् अपि कुतः एतत् टित्करणसामर्थ्यात् आदिः भविष्यति न पुनः अकारान्तप्रकरणे सति अनकारान्तात् अपि ईकारः स्यात् । तस्मात् कणः ग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । सङ्ख्यायाः अतिशदन्तायाः कन् इति । तत् वै प्रथमानिर्दिष्टम् षष्ठीनिर्दिष्टेन च इह अर्थः । वतोः इति एषा पञ्चमी कन् इति प्रथमायाः षष्ठीम् प्रकल्पयिष्यति तस्मात् इति उत्तरस्य इति । प्रत्ययविधिः अयम् । न च प्रत्ययविधौ पञ्चम्याः प्रकल्पिकाः भवन्ति । न अयम् प्रत्ययविधिः । विहितः प्रत्ययः प्रकृतः च अनुवर्तते ।

KA II.346.20-347.8 Ro IV.32-33 kasya ayam iṭ vidhīyate . kanaḥ iti āha . tat kanaḥ grahaṇam kartavyam . akriyamāṇe hi kanaḥ grahaṇe pratyayādhikārāt pratyayaḥ ayam vijñāyeta . ṭitkaraṇasāmarthyāt ādiḥ bhaviṣyati . asti anyat ṭitkaraṇe prayojanam . ṭitaḥ iti īkāraḥ yathā syāt . akārāntaprakaraṇe īkāraḥ na ca eṣaḥ akārāntaḥ . evam api kutaḥ etat ṭitkaraṇasāmarthyāt ādiḥ bhaviṣyati na punaḥ akārāntaprakaraṇe sati anakārāntāt api īkāraḥ syāt . tasmāt kaṇaḥ grahaṇam kartavyam . na kartavyam . prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . saṅkhyāyāḥ atiśadantāyāḥ kan iti . tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ . vatoḥ iti eṣā pañcamī kan iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti . pratyayavidhiḥ ayam . na ca pratyayavidhau pañcamyāḥ prakalpikāḥ bhavanti . na ayam pratyayavidhiḥ . vihitaḥ pratyayaḥ prakṛtaḥ ca anuvartate .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/5.1.23

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.1.23, in HREEM (hreem.cc/library/P/5.1.23), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text