Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·5·5.2·5.2.45

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.2.45

P 5.2.45

क्अ इइ।३८०।१२-३८१।५ रो इव्।१२३-१२५ इह कस्मात् न भवति । एकादश माषाः अधिकाः अस्मिन् कार्षापणशते इति । अधिके समानजातौ । समानजातौ अधिके इष्यते । अथ इह कस्मात् न भवति । एकादश कार्षापणाः अधिकाः अस्याम् कार्षापणत्रिंसति इति । इष्टम् शतसहस्रयोः । शतसहस्रयोः अधिके इष्यते । अथ एकादशम् शतसहस्रम् इति कस्य आधिक्ये भवितव्यम् । यस्य सङ्ख्या तदाधिक्ये डः कर्तव्यः मतः मम । यदि तावत् शतानि सङ्ख्यायन्ते शताधिक्ये भवितव्यम् । अथ सहस्राणि सङ्ख्यायन्ते सहस्राधिक्ये भवितव्यम् । डविधाने परिमाणशब्दानाम् आधिक्यस्य अधिकरणाभावात् अनिर्देशः । डविधाने परिमाणशब्दानाम् आधिक्यस्य अधिकरणाभावात् अनिर्देशः । अगमकः निर्देशः अनिर्देशः । न हि एकादशानाम् शतम् अधिकरणम् । सिद्धम् तु पञ्चमीनिर्देशात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । पञ्चमीनिर्देशात् । पञ्चमीनिर्देशः कर्तव्यः । तत् अस्मात् अधिकम् इति । सः तर्हि पञ्चमीनिर्देशः कर्तव्यः । न कर्तव्यः । यदि अपि तावत् व्यापके वैषयिके वा अधिकरणे सम्भवः न अस्ति औपश्लेषिकम् अधिकरणम् विज्ञास्यते । एकादश कार्षापणाः उपश्लिष्टाः अस्मिन् शते एकादशम् शतम् ।

KA II.380.12-381.5 Ro IV.123-125 iha kasmāt na bhavati . ekādaśa māṣāḥ adhikāḥ asmin kārṣāpaṇaśate iti . adhike samānajātau . samānajātau adhike iṣyate . atha iha kasmāt na bhavati . ekādaśa kārṣāpaṇāḥ adhikāḥ asyām kārṣāpaṇatriṃsati iti . iṣṭam śatasahasrayoḥ . śatasahasrayoḥ adhike iṣyate . atha ekādaśam śatasahasram iti kasya ādhikye bhavitavyam . yasya saṅkhyā tadādhikye ḍaḥ kartavyaḥ mataḥ mama . yadi tāvat śatāni saṅkhyāyante śatādhikye bhavitavyam . atha sahasrāṇi saṅkhyāyante sahasrādhikye bhavitavyam . ḍavidhāne parimāṇaśabdānām ādhikyasya adhikaraṇābhāvāt anirdeśaḥ . ḍavidhāne parimāṇaśabdānām ādhikyasya adhikaraṇābhāvāt anirdeśaḥ . agamakaḥ nirdeśaḥ anirdeśaḥ . na hi ekādaśānām śatam adhikaraṇam . siddham tu pañcamīnirdeśāt . siddham etat . katham . pañcamīnirdeśāt . pañcamīnirdeśaḥ kartavyaḥ . tat asmāt adhikam iti . saḥ tarhi pañcamīnirdeśaḥ kartavyaḥ . na kartavyaḥ . yadi api tāvat vyāpake vaiṣayike vā adhikaraṇe sambhavaḥ na asti aupaśleṣikam adhikaraṇam vijñāsyate . ekādaśa kārṣāpaṇāḥ upaśliṣṭāḥ asmin śate ekādaśam śatam .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/5.2.45

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.2.45, in HREEM (hreem.cc/library/P/5.2.45), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text