क्अ इइ।३८२।१८-३८३।२२ रो इव्।१२९-१३३ तस्य पूरणे इति अतिप्रसङ्गः । तस्य पूरणे इति अतिप्रसङ्गः भवति । इह अपि प्रप्नोति । पञ्चानाम् उष्ट्रिकाणाम् पूरणः घटः । सिद्धम् तु सङ्ख्यापूरणे इति वचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । सङ्ख्यापूरणे इति वक्तव्यम् । एवम् अपि घटे प्राप्नोति । सङ्ख्येयम् हि असौ अद्भिः पूरयति । सङ्ख्यापूरणे इति ब्रूमः न सङ्ख्येयपूरणे इति । यस्य वा भावात् अन्यसङ्ख्यात्वम् तत्र । अथ वा यस्य भावात् अन्या सङ्ख्या प्रवर्तते तत्र इति वक्तव्यम् । एवम् अपि द्वितीये अध्याये अष्टमः इति प्राप्नोति । सर्वेषाम् हि तेषाम् भावात् सङ्ख्या प्रवर्तते । चरमोपजाते पूर्वस्मिन् च अनपगते इति वक्तव्यम् । एवम् अपि एकादशीद्वादश्यौ सौविष्टकृती । इदम् द्वितीयम् इदम् तृतीयम् । दश दशमानि इति न सिध्यति । सूत्रम् च भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् तस्य पूरणे इति अतिप्रसङ्गः इति । परिहृतम् एतत् सिद्धम् सङ्ख्यापूरणे इति वचनात् इति । तत् तर्हि सङ्ख्याग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । सङ्ख्यायाः गुणस्य निमाने मयट् इति । एवम् तर्हि न इयम् वृत्तिः उपालभ्यते । किम् तर्हि । वृत्तिस्थानम् उपालभ्यते । वृत्तिः एव अत्र न प्राप्नोति । किम् कारणम् । प्रत्ययार्थाभावात् । न एषः दोषः । वचनात् स्वाऋथिकः भविष्यति । अथ वा पूर्वस्याः सङ्ख्यायाः परापेक्षायाः उत्पत्तिः वक्तव्या उत्तरा च साङ्ख्या आदेशः वक्तव्यः । अथ वा न्यूने अयम् कृत्स्नशब्दः द्रष्टव्यः : चतुर्षु पञ्चशब्दः । अथ वा सर्वे एव द्व्यादयः अन्योन्यम् अपेक्षन्ते । यदि एवम् द्वितीये अध्याये अष्टमः इति प्राप्नोति । भवति एव । प्रकृत्यर्थात् बहिः सर्वा वृत्तिः प्रायेण लक्ष्यते । पूरणे स्यात् कथम् वृत्तिः । वचनात् इति लक्ष्यताम् । तस्याः पूर्वा तु या सङ्ख्या तस्याः [र् तस्याम् ] भवतु तद्धितः । आदेशः च ओत्तरा सङ्ख्या तथा न्याय्या भविष्यति । न्यूने वा कृत्स्नशब्दः अयम् पूर्वस्याम् उत्तराम् यदि सामर्थ्यम् च तया तस्याः तथा न्याय्या भविष्यति । अन्योन्यम् वा व्यपाश्रित्य सर्वस्मिन् द्व्यादयः यदि प्रवर्तन्ते तथा न्याय्या वृत्तिः भवति पूरणे । बहूनाम् वाचिका सङ्ख्या पूरणः च एकः इष्यते । अन्यत्वात् उभयोः न्याय्या वार्क्षी शाखा निदर्शनम् ।
KA II.382.18-383.22 Ro IV.129-133 tasya pūraṇe iti atiprasaṅgaḥ . tasya pūraṇe iti atiprasaṅgaḥ bhavati . iha api prapnoti . pañcānām uṣṭrikāṇām pūraṇaḥ ghaṭaḥ . siddham tu saṅkhyāpūraṇe iti vacanāt . siddham etat . katham . saṅkhyāpūraṇe iti vaktavyam . evam api ghaṭe prāpnoti . saṅkhyeyam hi asau adbhiḥ pūrayati . saṅkhyāpūraṇe iti brūmaḥ na saṅkhyeyapūraṇe iti . yasya vā bhāvāt anyasaṅkhyātvam tatra . atha vā yasya bhāvāt anyā saṅkhyā pravartate tatra iti vaktavyam . evam api dvitīye adhyāye aṣṭamaḥ iti prāpnoti . sarveṣām hi teṣām bhāvāt saṅkhyā pravartate . caramopajāte pūrvasmin ca anapagate iti vaktavyam . evam api ekādaśīdvādaśyau sauviṣṭakṛtī . idam dvitīyam idam tṛtīyam . daśa daśamāni iti na sidhyati . sūtram ca bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam tasya pūraṇe iti atiprasaṅgaḥ iti . parihṛtam etat siddham saṅkhyāpūraṇe iti vacanāt iti . tat tarhi saṅkhyāgrahaṇam kartavyam . na kartavyam . prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . saṅkhyāyāḥ guṇasya nimāne mayaṭ iti . evam tarhi na iyam vṛttiḥ upālabhyate . kim tarhi . vṛttisthānam upālabhyate . vṛttiḥ eva atra na prāpnoti . kim kāraṇam . pratyayārthābhāvāt . na eṣaḥ doṣaḥ . vacanāt svāṛthikaḥ bhaviṣyati . atha vā pūrvasyāḥ saṅkhyāyāḥ parāpekṣāyāḥ utpattiḥ vaktavyā uttarā ca sāṅkhyā ādeśaḥ vaktavyaḥ . atha vā nyūne ayam kṛtsnaśabdaḥ draṣṭavyaḥ : caturṣu pañcaśabdaḥ . atha vā sarve eva dvyādayaḥ anyonyam apekṣante . yadi evam dvitīye adhyāye aṣṭamaḥ iti prāpnoti . bhavati eva . prakṛtyarthāt bahiḥ sarvā vṛttiḥ prāyeṇa lakṣyate . pūraṇe syāt katham vṛttiḥ . vacanāt iti lakṣyatām . tasyāḥ pūrvā tu yā saṅkhyā tasyāḥ [R tasyām ] bhavatu taddhitaḥ . ādeśaḥ ca ottarā saṅkhyā tathā nyāyyā bhaviṣyati . nyūne vā kṛtsnaśabdaḥ ayam pūrvasyām uttarām yadi sāmarthyam ca tayā tasyāḥ tathā nyāyyā bhaviṣyati . anyonyam vā vyapāśritya sarvasmin dvyādayaḥ yadi pravartante tathā nyāyyā vṛttiḥ bhavati pūraṇe . bahūnām vācikā saṅkhyā pūraṇaḥ ca ekaḥ iṣyate . anyatvāt ubhayoḥ nyāyyā vārkṣī śākhā nidarśanam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.