क्अ इइइ।२०।२-२२ रो इव्।३२३-३२६ ष्यङः सम्प्रसारणे पुत्रपत्योः तदादौ अतिप्रसङ्गः । ष्यङः सम्प्रसारणे पुत्रपत्योः तदादौ अतिप्रसङ्गः भवति । पुत्रपत्यादौ सम्प्रसारणम् प्राप्नोति । कारीषगन्ध्यापुत्रकुलम् , कारीषगन्ध्यापतिकुलम् । वर्णग्रहणात् सिद्धम् । वर्णग्रहणे एतत् भवति यस्मिन् विधिः तदादौ इति न च इदम् वर्णग्रहणम् । वर्णग्रहणे इति चेत् तदन्तप्रतिषेधः । वर्णग्रहणे इति चेत् तदन्तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । पुत्रपत्यन्ते सम्प्रसारणम् प्राप्नोति । कारीषगन्ध्यापरमपुत्रः , कारीषगन्ध्यापरमपतिः । कौमुदगन्ध्यापरमपुत्रः , कौमुदगन्ध्यापरमपतिः । किम् कारणम् । यत्र हि तदादिविधिः न अस्ति तदन्तविधिना तत्र भवितव्यम् । सिद्धम् तु उत्तरपदवचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । उत्तरपदवचनात् । पुत्रपत्योः उत्तरपदयोः इति वक्तव्यम् । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । पूर्वपदम् उत्तरपदम् इति सम्बन्धिशब्दौ एतौ । सति पूर्वपदे उत्तरपदम् भवति सति च उत्तरपदे पूर्वपदम् इति । न च अत्र पुत्रपती उत्तरपदे । इह अपि तर्हि न प्राप्नोति । कारीषगन्धीपुत्रः , कारीषगन्धीपतिः इति । किम् कारणम् । पूर्वपदम् इति उच्यते । न हि अत्र ष्यङ् पूर्वपदम् अस्ति । ष्यङन्तम् एतत् पूर्वपदम् । कथम् । प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादेः ग्रहणम् भवति । यदि प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादेः ग्रहणम् भवति इति उच्यते परमकारीषगन्धीपुत्रः , परमकारीषगन्धीपतिः इति न सिध्यति । प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादेः ग्रहणम् भवति अस्त्रीप्रत्ययेन इति । यदि अस्त्रीप्रत्ययेन इति उच्यते अतिक्रान्तः कारीषगन्ध्याम् अतिकारीषगन्ध्यः , तस्य पुत्रः अतिकारीषगन्ध्यपुत्रः , अतिकारीषगन्ध्यपतिः इति अत्र अपि प्राप्नोति । अस्त्रीप्रत्ययेन अनुपसर्जनेन । यः हि उपसर्जनम् स्त्रीप्रत्ययः भवति एषा तत्र परिभाषा प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादेः ग्रहणम् भवति इति ।
KA III.20.2-22 Ro IV.323-326 ṣyaṅaḥ samprasāraṇe putrapatyoḥ tadādau atiprasaṅgaḥ . ṣyaṅaḥ samprasāraṇe putrapatyoḥ tadādau atiprasaṅgaḥ bhavati . putrapatyādau samprasāraṇam prāpnoti . kārīṣagandhyāputrakulam , kārīṣagandhyāpatikulam . varṇagrahaṇāt siddham . varṇagrahaṇe etat bhavati yasmin vidhiḥ tadādau iti na ca idam varṇagrahaṇam . varṇagrahaṇe iti cet tadantapratiṣedhaḥ . varṇagrahaṇe iti cet tadantasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . putrapatyante samprasāraṇam prāpnoti . kārīṣagandhyāparamaputraḥ , kārīṣagandhyāparamapatiḥ . kaumudagandhyāparamaputraḥ , kaumudagandhyāparamapatiḥ . kim kāraṇam . yatra hi tadādividhiḥ na asti tadantavidhinā tatra bhavitavyam . siddham tu uttarapadavacanāt . siddham etat . katham . uttarapadavacanāt . putrapatyoḥ uttarapadayoḥ iti vaktavyam . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . pūrvapadam uttarapadam iti sambandhiśabdau etau . sati pūrvapade uttarapadam bhavati sati ca uttarapade pūrvapadam iti . na ca atra putrapatī uttarapade . iha api tarhi na prāpnoti . kārīṣagandhīputraḥ , kārīṣagandhīpatiḥ iti . kim kāraṇam . pūrvapadam iti ucyate . na hi atra ṣyaṅ pūrvapadam asti . ṣyaṅantam etat pūrvapadam . katham . pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati . yadi pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati iti ucyate paramakārīṣagandhīputraḥ , paramakārīṣagandhīpatiḥ iti na sidhyati . pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati astrīpratyayena iti . yadi astrīpratyayena iti ucyate atikrāntaḥ kārīṣagandhyām atikārīṣagandhyaḥ , tasya putraḥ atikārīṣagandhyaputraḥ , atikārīṣagandhyapatiḥ iti atra api prāpnoti . astrīpratyayena anupasarjanena . yaḥ hi upasarjanam strīpratyayaḥ bhavati eṣā tatra paribhāṣā pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.