क्अ इइइ।९९।२२-१०१।४ रो इव्।४९१-४९३ सतिशिष्टस्वरबलीयस्त्वम् च । सतिशिष्टस्वरः बलीयान् भवति इति वक्तव्यम् । तत् च अनेकप्रत्ययसमासार्थम् । तत् च अवश्यम् सतिशिष्टस्वरबलीयस्त्वम् वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । अनेकप्रत्ययार्थम् अनेकसमासार्थम् च । अनेकप्रत्ययार्थम् तावत् । औपगवः । प्रकृतिस्वरम् अण्स्वरः बाधते । औपगवत्वम् । त्वस्वरः अण्स्वरम् बाधते । औपगवत्वकम् । त्वस्वरम् कस्वरः बाधते । अनेकसमासार्थम् । राजपुरुषः , राजपुरुषपुत्रः , राजपुरुषपुत्रपुरुषः । यदि सतिशिष्टस्वरबलीयस्त्वम् उच्यते स्यादिस्वरः सार्वधातुकस्वरम् बाधेत । सुनुतः , चिनुतः । स्यादिस्वराप्रसङ्गः च तासेः परस्य अनुदात्तवचनात् । स्यादिस्वरस्य च अप्रसङ्गः । कुतः । तासेः परस्य अनुदात्तवचनात् । यत् अयम् तासेः परस्य लसार्वधातुकस्य अनुदात्तत्वम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः सतिशिष्टः अपि विकरणस्वरः लसार्वधातुकस्वरम् न बाधते । शास्त्रपरविप्रतिषेधानियमात् वा शब्दविप्रतिषेधात् सिद्धम् । अथ वा शास्त्रपरविप्रतिषेधे न सर्वम् इष्टम् सङ्गृहीतम् भवति इति कृत्वा शब्दविप्रतिषेधः विज्ञास्यते । यदि शब्दविप्रतिषेधः भवति काम्यादयः चितः कर्तव्याः । पुत्रकाम्यति , गोपायति , ऋतीयते । शब्दविप्रतिषेधः नाम भवति यत्र उभयोः युगपत्प्रसङ्गः न च काम्यादिषु युगपत्प्रसङ्गः । विभक्तिस्वरात् नञ्स्वरः बलीयान् । विभक्तिस्वरात् नञ्स्वरः बलीयान् इति वक्तव्यम् । विभक्तिस्वरस्य अवकाशः । तिस्रः तिष्ठन्ति । नञ्स्वरस्य अवकाशः । अब्राह्मणः , अवृषलः । इह उभयम् प्राप्नोति । अतिस्रः । नञ्स्वरः भवति । विभक्तिनिमित्तस्वरात् च । विभक्तिनिमित्तस्वरात् च नञ्स्वरः बलीयान् इति वक्तव्यम् । विभक्तिनिमित्तस्वरस्य अवकाशः । चत्वारः , अनड्वाहः । नञ्स्वरस्य सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । अचत्वारः । अननड्वाहः । यत् च उपपदम् कृति नञ् । यत् च उपपदम् कृति नञ् तस्य स्वरः बलीयान् इति वक्तव्यम् । अकरणिः हि ते वृषल । सहनिर्दिष्टस्य च । सहनिर्दिष्टस्य च नञः स्वरः बलीयान् इति वक्तव्यम् । अव्यथी ।
KA III.99.22-101.4 Ro IV.491-493 satiśiṣṭasvarabalīyastvam ca . satiśiṣṭasvaraḥ balīyān bhavati iti vaktavyam . tat ca anekapratyayasamāsārtham . tat ca avaśyam satiśiṣṭasvarabalīyastvam vaktavyam . kim prayojanam . anekapratyayārtham anekasamāsārtham ca . anekapratyayārtham tāvat . aupagavaḥ . prakṛtisvaram aṇsvaraḥ bādhate . aupagavatvam . tvasvaraḥ aṇsvaram bādhate . aupagavatvakam . tvasvaram kasvaraḥ bādhate . anekasamāsārtham . rājapuruṣaḥ , rājapuruṣaputraḥ , rājapuruṣaputrapuruṣaḥ . yadi satiśiṣṭasvarabalīyastvam ucyate syādisvaraḥ sārvadhātukasvaram bādheta . sunutaḥ , cinutaḥ . syādisvarāprasaṅgaḥ ca tāseḥ parasya anudāttavacanāt . syādisvarasya ca aprasaṅgaḥ . kutaḥ . tāseḥ parasya anudāttavacanāt . yat ayam tāseḥ parasya lasārvadhātukasya anudāttatvam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ satiśiṣṭaḥ api vikaraṇasvaraḥ lasārvadhātukasvaram na bādhate . śāstraparavipratiṣedhāniyamāt vā śabdavipratiṣedhāt siddham . atha vā śāstraparavipratiṣedhe na sarvam iṣṭam saṅgṛhītam bhavati iti kṛtvā śabdavipratiṣedhaḥ vijñāsyate . yadi śabdavipratiṣedhaḥ bhavati kāmyādayaḥ citaḥ kartavyāḥ . putrakāmyati , gopāyati , ṛtīyate . śabdavipratiṣedhaḥ nāma bhavati yatra ubhayoḥ yugapatprasaṅgaḥ na ca kāmyādiṣu yugapatprasaṅgaḥ . vibhaktisvarāt nañsvaraḥ balīyān . vibhaktisvarāt nañsvaraḥ balīyān iti vaktavyam . vibhaktisvarasya avakāśaḥ . tisraḥ tiṣṭhanti . nañsvarasya avakāśaḥ . abrāhmaṇaḥ , avṛṣalaḥ . iha ubhayam prāpnoti . atisraḥ . nañsvaraḥ bhavati . vibhaktinimittasvarāt ca . vibhaktinimittasvarāt ca nañsvaraḥ balīyān iti vaktavyam . vibhaktinimittasvarasya avakāśaḥ . catvāraḥ , anaḍvāhaḥ . nañsvarasya saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . acatvāraḥ . ananaḍvāhaḥ . yat ca upapadam kṛti nañ . yat ca upapadam kṛti nañ tasya svaraḥ balīyān iti vaktavyam . akaraṇiḥ hi te vṛṣala . sahanirdiṣṭasya ca . sahanirdiṣṭasya ca nañaḥ svaraḥ balīyān iti vaktavyam . avyathī .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.