क्अ इइइ।१०१।१४-१०२।२ रो इव्।४९४-४९५ अनुदात्तस्य इति किमर्थम् । प्रासङ्गम् वहति प्रासङ्ग्यः । उदात्तलोपे स्वरितोदात्तयोः अभावात् अनुदात्तग्रहणानर्थक्यम् । उदात्तलोपे स्वरितोदात्तयोः अभावात् अनुदात्तग्रहणम् अनर्थकम् । ह हि कः चित् उदात्तः उदात्ते स्वरिते वा लुप्यते । सर्वः अनुदात्ते एव । नन् च अयम् उदात्तः स्वरिते लुप्यते । प्रासङ्गम् वहति प्रासङ्ग्यः इति । एषः अपि निघाते कृते अनुदात्ते एव लुप्यते । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । निघातः क्रियताम् लोपः इति । किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् लोपः । एवम् तर्हि अयम् अद्य निघातस्वरः सर्वस्वराणाम् अपवादः । न च अपवादविषये उत्सर्गः भिनिविशते । पूर्वम् हि अपवादाः अभिनिविशन्ते पश्चात् उत्सर्गाः । प्रकल्प्य वा अपवादविषयम् ततः उत्सर्गः अभिनिविशते । तत् न तावत् अत्र कदा चित् थाथादिस्वरः भवति । अपवादम् निघातम् प्रतीक्षते । तत्र निघातः क्रियताम् लोपः इति यदि अपि परत्वात् लोपः सः असौ अविद्यमानोदात्तः अनुदात्तः लुप्यते ।
KA III.101.14-102.2 Ro IV.494-495 anudāttasya iti kimartham . prāsaṅgam vahati prāsaṅgyaḥ . udāttalope svaritodāttayoḥ abhāvāt anudāttagrahaṇānarthakyam . udāttalope svaritodāttayoḥ abhāvāt anudāttagrahaṇam anarthakam . ha hi kaḥ cit udāttaḥ udātte svarite vā lupyate . sarvaḥ anudātte eva . nan ca ayam udāttaḥ svarite lupyate . prāsaṅgam vahati prāsaṅgyaḥ iti . eṣaḥ api nighāte kṛte anudātte eva lupyate . idam iha sampradhāryam . nighātaḥ kriyatām lopaḥ iti . kim atra kartavyam . paratvāt lopaḥ . evam tarhi ayam adya nighātasvaraḥ sarvasvarāṇām apavādaḥ . na ca apavādaviṣaye utsargaḥ bhiniviśate . pūrvam hi apavādāḥ abhiniviśante paścāt utsargāḥ . prakalpya vā apavādaviṣayam tataḥ utsargaḥ abhiniviśate . tat na tāvat atra kadā cit thāthādisvaraḥ bhavati . apavādam nighātam pratīkṣate . tatra nighātaḥ kriyatām lopaḥ iti yadi api paratvāt lopaḥ saḥ asau avidyamānodāttaḥ anudāttaḥ lupyate .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइइ।१०२।३-२० रो इव्।४९५-४९७ किम् पुनः अनुदात्तस्य अन्तः उदात्तः भवति आहोस्वित् आदिः । कः च अत्र विशेषः । अन्तः इति चेत् श्नम्क्सयुष्मदस्मदिदङ्किंलोपेषु स्वरः । अन्तः इति चेत् श्नम्क्सयुष्मदस्मदिदङ्किंलोपेषु स्वरः न सिध्यति । श्नम् । विन्दते , खिन्दते । श्नम् । क्स । मा हि धुक्षाताम् । मा हि धुक्षाथाम् । क्स । युष्मदस्मद् । युष्मभ्यम् , अस्मभ्यम् । इदङ्किंलोपः । इयान् , कियान् । अस्तु तर्हि आदिः । आदिः इति चेत् इन्धीत द्वयम् इति अन्तः । आदिः इति चेत् इन्धीत द्वयम् इति अन्तोदात्तत्वम् न सिध्यति । इन्धीत । द्वयम् , त्रयम् । आदौ सिद्धम् । अस्तु तर्हि आदिः उदात्तः भवति इति । ननु च उक्तम् आदिः इति चेत् इन्धीत द्वयम् इति अन्तः इति । विदीन्धिखिदिभ्यः च लसार्वधातुकानुदात्तप्रतिषेधात् लिङि सिद्धम् । विदीन्धिखिदिभ्यः च लसार्वधातुकानुदात्तत्वम् लिङि न इति वक्तव्यम् । लिङ्ग्रहणेन न अर्थः । अविशेषेण इखिदिभ्यः च लसार्वधातुकानुदात्तप्रतिषेधात् लिङि सिद्धम् । विदीन्धिखिदिभ्यः च लसार्वधातुकानुदात्तत्वम् न इति एव । इदम् अपि सिद्धम् भवति । विन्दते , खिन्दते । अयचि कथम् । अयचि चित्करणात् । अयचि चित्करणसामर्थ्यात् अन्तोदात्तत्वम् भविष्यति ।
KA III.102.3-20 Ro IV.495-497 kim punaḥ anudāttasya antaḥ udāttaḥ bhavati āhosvit ādiḥ . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . antaḥ iti cet śnamksayuṣmadasmadidaṅkiṃlopeṣu svaraḥ . antaḥ iti cet śnamksayuṣmadasmadidaṅkiṃlopeṣu svaraḥ na sidhyati . śnam . vindate , khindate . śnam . ksa . mā hi dhukṣātām . mā hi dhukṣāthām . ksa . yuṣmadasmad . yuṣmabhyam , asmabhyam . idaṅkiṃlopaḥ . iyān , kiyān . astu tarhi ādiḥ . ādiḥ iti cet indhīta dvayam iti antaḥ . ādiḥ iti cet indhīta dvayam iti antodāttatvam na sidhyati . indhīta . dvayam , trayam . ādau siddham . astu tarhi ādiḥ udāttaḥ bhavati iti . nanu ca uktam ādiḥ iti cet indhīta dvayam iti antaḥ iti . vidīndhikhidibhyaḥ ca lasārvadhātukānudāttapratiṣedhāt liṅi siddham . vidīndhikhidibhyaḥ ca lasārvadhātukānudāttatvam liṅi na iti vaktavyam . liṅgrahaṇena na arthaḥ . aviśeṣeṇa ikhidibhyaḥ ca lasārvadhātukānudāttapratiṣedhāt liṅi siddham . vidīndhikhidibhyaḥ ca lasārvadhātukānudāttatvam na iti eva . idam api siddham bhavati . vindate , khindate . ayaci katham . ayaci citkaraṇāt . ayaci citkaraṇasāmarthyāt antodāttatvam bhaviṣyati .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.