क्अ इइइ।१०२।२२-१०३।२५ रो इव्।४९७-४९९ किम् धातोः अन्तः उदात्तः भवति आहोस्वित् आदिः इति । कः च अत्र विशेषः । धातोः अन्तः इति चेत् अनुदात्ते च बग्रहणम् । धातोः अन्तः इति चेत् अनुदात्ते च बग्रहणम् कर्तव्यम् । अभ्यस्तानाम् आदिः अनुदात्ते च इति वक्तव्यम् । बग्रहणम् च कर्तव्यम् । बान्तः च पिबिः आद्युदात्तः भवति इति वक्तव्यम् । पिबति । सन् च नित् । सन् च नित् कर्तव्यः । किम् प्रयोजनम् । चिकीर्षति जिहीर्षति । निति इति आद्युदात्तत्वम् यथा स्यात् । अस्तु तर्हि आदिः । आदौ ऊर्णप्रत्ययधातुषु अन्तोदात्तत्वम् । आदौ ऊर्णप्रत्ययधातुषु अन्तोदात्तत्वम् न सिध्यति । ऊर्णोति । ऊर्णु । प्रत्ययधातु । गोपायति , धूपायति , ऋतीयते । अन्तोदात्तवचनात् सिद्धम् । अस्तु तर्हि अन्तोदात्तः भवति इति । ननु च उक्तम् धातोः अन्तः इति चेत् अनुदात्ते च बग्रहणम् कर्तव्यम् इति । यत् तावत् उच्यते । अनुदात्ते च ग्रहणम् कर्तव्यम् इति । क्रियते न्यासे एव । अभ्यस्तानाम् आदिः अनुदात्ते च इति । बग्रहणम् कर्तव्यम् इति । पिबौ निपातनात् । पिबौ आद्युदात्तनिपातनम् क्रियते । सः निपातनस्वरः प्रकृतिस्वरस्य बाधकः भविष्यति । सन् च नित् कर्तव्यः इति । अवश्यम् सनः विशेषणार्थः नकारः कर्तव्यः । क्व विशेषणार्थेन अर्थः । सन्यङोः इति । सयङोः इति इयति उच्यमाने हंसः , वत्सः , अत्र अपि प्राप्नोति । अर्थवद्ग्रहणे न अनर्थकस्य इति एवम् न भविष्यति । इह अपि तर्हि न प्राप्नोति । जुगुप्सते , मीमांसते इति । अर्थवान् एषः । न वै कः चित् अर्थः आदिश्यते । यदि अपि कः चित् अर्थः न आदिश्यते अनिर्दिष्टार्थाः स्वार्थे भवन्ति इति अन्ततः स्वार्थे भविष्यति । कः च अस्य स्वार्थः । प्रकृत्यर्थः । इह अपि प्राप्नोति । हंसः , वत्सः इति । उणादयः अव्युत्पन्नानि प्रातिपदिकानि । सः एषः अनन्यार्थः नकारः कर्तव्यः । न कर्तव्यः । क्रियते न्यासे एव । अथ वा धातोः इति वर्तते । धातोः सशब्दान्तस्य द्वे भवतः इति ।
KA III.102.22-103.25 Ro IV.497-499 kim dhātoḥ antaḥ udāttaḥ bhavati āhosvit ādiḥ iti . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . dhātoḥ antaḥ iti cet anudātte ca bagrahaṇam . dhātoḥ antaḥ iti cet anudātte ca bagrahaṇam kartavyam . abhyastānām ādiḥ anudātte ca iti vaktavyam . bagrahaṇam ca kartavyam . bāntaḥ ca pibiḥ ādyudāttaḥ bhavati iti vaktavyam . pibati . san ca nit . san ca nit kartavyaḥ . kim prayojanam . cikīrṣati jihīrṣati . niti iti ādyudāttatvam yathā syāt . astu tarhi ādiḥ . ādau ūrṇapratyayadhātuṣu antodāttatvam . ādau ūrṇapratyayadhātuṣu antodāttatvam na sidhyati . ūrṇoti . ūrṇu . pratyayadhātu . gopāyati , dhūpāyati , ṛtīyate . antodāttavacanāt siddham . astu tarhi antodāttaḥ bhavati iti . nanu ca uktam dhātoḥ antaḥ iti cet anudātte ca bagrahaṇam kartavyam iti . yat tāvat ucyate . anudātte ca grahaṇam kartavyam iti . kriyate nyāse eva . abhyastānām ādiḥ anudātte ca iti . bagrahaṇam kartavyam iti . pibau nipātanāt . pibau ādyudāttanipātanam kriyate . saḥ nipātanasvaraḥ prakṛtisvarasya bādhakaḥ bhaviṣyati . san ca nit kartavyaḥ iti . avaśyam sanaḥ viśeṣaṇārthaḥ nakāraḥ kartavyaḥ . kva viśeṣaṇārthena arthaḥ . sanyaṅoḥ iti . sayaṅoḥ iti iyati ucyamāne haṃsaḥ , vatsaḥ , atra api prāpnoti . arthavadgrahaṇe na anarthakasya iti evam na bhaviṣyati . iha api tarhi na prāpnoti . jugupsate , mīmāṃsate iti . arthavān eṣaḥ . na vai kaḥ cit arthaḥ ādiśyate . yadi api kaḥ cit arthaḥ na ādiśyate anirdiṣṭārthāḥ svārthe bhavanti iti antataḥ svārthe bhaviṣyati . kaḥ ca asya svārthaḥ . prakṛtyarthaḥ . iha api prāpnoti . haṃsaḥ , vatsaḥ iti . uṇādayaḥ avyutpannāni prātipadikāni . saḥ eṣaḥ ananyārthaḥ nakāraḥ kartavyaḥ . na kartavyaḥ . kriyate nyāse eva . atha vā dhātoḥ iti vartate . dhātoḥ saśabdāntasya dve bhavataḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.