क्अ इइइ।२५।७-१० रो इव्।३३३ ग्रहिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनाम् अविशेषः । यत् उच्यते वृश्चेः अविशेषः इति तत् न । यदि अत्र रेफस्य सम्प्रसारणम् न स्यात् वकारस्य प्रसज्येत । रेफस्य पुनः सम्प्रसारणे सति उः अदत्त्वस्य स्थानिवद्भावात् न सम्प्रसारणे सम्प्रसारणम् इति प्रतिषेधः सिद्धः भवति । तस्मात् वक्तव्यम् ग्रहेः अविषेषः पृच्छतिभृज्जत्योः अविशेषः इति ।
KA III.25.7-10 Ro IV.333 grahivṛścatipṛcchatibhṛjjatīnām aviśeṣaḥ . yat ucyate vṛśceḥ aviśeṣaḥ iti tat na . yadi atra rephasya samprasāraṇam na syāt vakārasya prasajyeta . rephasya punaḥ samprasāraṇe sati uḥ adattvasya sthānivadbhāvāt na samprasāraṇe samprasāraṇam iti pratiṣedhaḥ siddhaḥ bhavati . tasmāt vaktavyam graheḥ aviṣeṣaḥ pṛcchatibhṛjjatyoḥ aviśeṣaḥ iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइइ।२५।११-२२ रो इव्। ३३३-३३४ अथ उभयग्रहणम् किमर्थम् । उभयेषाम् अभ्यासस्य सम्प्रसारणम् यथा स्यात् वचिस्वपियजादीनाम् ग्रहादीनाम् च । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । प्रकृतम् उभयेषाम् ग्रहणम् अनुवर्तते । यदि अनुवर्तते ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनाम् ङिति च इति यजादीनाम् ङिति अपि प्राप्नोति । न एषः दोषः । सम्बन्धम् अनुवर्तिष्यते । वचिस्वपियजादीनाम् किति । ग्रहादीनाम् ङिति च वचिस्वपियजादीनाम् किति । ततः लिटि अभ्यासस्य उभयेषाम् । किति ङिति इति निवृत्तम् । अथ वा मण्डूकगतयः अधिकाराः । यथा मण्डूकाः उत्प्लुत्य उत्प्लुत्य गच्छन्ति तद्वत् अधिकाराः । अथ वा एकयोगः करिष्यते । वचिस्वपियजादीनाम् किति ग्रहादीनाम् ङिति च इति । ततः लिटि अभ्यासस्य इति । न च एकयोगे अनुवृत्तिः भवति । अथ वा उभयम् निवृत्तम् । तत् अपेक्षिष्यामहे । इदम् तर्हि उभयेषाङ्ग्रहणस्य प्रयोजनम् । उभयेषाम् अभ्यासस्य सम्प्रसारणम् एव यथा स्यात् । यत् अन्यत् प्राप्नोति तत् मा भूत् इति । किम् च अन्यत् प्राप्नोति । हलादिशेषः । अभ्याससम्प्रसारणम् हलादिशेषात् विप्रतिषेधेन इति वक्ष्यति । सः पूर्वविप्रतिषेधः न पठितव्यः भवति ।
KA III.25.11-22 Ro IV. 333-334 atha ubhayagrahaṇam kimartham . ubhayeṣām abhyāsasya samprasāraṇam yathā syāt vacisvapiyajādīnām grahādīnām ca . na etat asti prayojanam . prakṛtam ubhayeṣām grahaṇam anuvartate . yadi anuvartate grahijyāvayivyadhivaṣṭivicativṛścatipṛcchatibhṛjjatīnām ṅiti ca iti yajādīnām ṅiti api prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . sambandham anuvartiṣyate . vacisvapiyajādīnām kiti . grahādīnām ṅiti ca vacisvapiyajādīnām kiti . tataḥ liṭi abhyāsasya ubhayeṣām . kiti ṅiti iti nivṛttam . atha vā maṇḍūkagatayaḥ adhikārāḥ . yathā maṇḍūkāḥ utplutya utplutya gacchanti tadvat adhikārāḥ . atha vā ekayogaḥ kariṣyate . vacisvapiyajādīnām kiti grahādīnām ṅiti ca iti . tataḥ liṭi abhyāsasya iti . na ca ekayoge anuvṛttiḥ bhavati . atha vā ubhayam nivṛttam . tat apekṣiṣyāmahe . idam tarhi ubhayeṣāṅgrahaṇasya prayojanam . ubhayeṣām abhyāsasya samprasāraṇam eva yathā syāt . yat anyat prāpnoti tat mā bhūt iti . kim ca anyat prāpnoti . halādiśeṣaḥ . abhyāsasamprasāraṇam halādiśeṣāt vipratiṣedhena iti vakṣyati . saḥ pūrvavipratiṣedhaḥ na paṭhitavyaḥ bhavati .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइइ।२५।२३-२७।३ रो इव्।३३४-३३६ अभ्याससम्प्रसारणम् हलादिशेषात् विप्रतिषेधेन । अभ्याससम्प्रसारणम् हलादिशेषात् भवति [भवति हलादिशेषात् : र्] विप्रतिषेधेन । अभ्याससम्प्रसारणस्य अवकाशः : इयाज, उवाप । हलादिशेषस्य अवकाशः : बिभिदतुः , बिभिदुः । इह उभयम् प्राप्नोति विव्याध , विव्यधिथ । अभ्याससम्प्रसारणम् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन । सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः । न वा सम्प्रसारणाश्रयबलीयस्त्वात् अन्यत्र अपि । न वा वक्तव्यः । किम् कारणम् । सम्प्रसारणाश्रयबलीयस्त्वात् अन्यत्र अपि । सम्प्रसारणम् सम्प्रसारणाश्रयम् च बलीयः भवति इति वक्तव्यम् । अन्यत्र अपि न अवश्यम् इह एव वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । प्रयोजनम् रमाल्लोपेयिअङ्यणः । रम् । भृष्टः, भृष्टवान् । सम्प्रसारणम् च प्राप्नोति रम्भावः च । परत्वात् रम्भावः स्यात् । सम्प्रसारणम् बलीयः भवति इति वक्तव्यम् सम्प्रसारणम् यथा स्यात् । रम् । आल्लोपः । जुहुवतुः , जुहुवुः । सम्प्रसारणम् च प्राप्नोति आल्लोपः च । परत्वात् आल्लोपः स्यात् । सम्प्रसारणम् बलीयः भवति इति वक्तव्यम् सम्प्रसारणम् यथा स्यात् । सम्प्रसारणे कृते पूर्वत्वम् च प्राप्नोति आल्लोपः च । परत्वात् आल्लोपः स्यात् । सम्प्रसारणाश्रयम् बलीयः भवति इति वक्तव्यम् पूर्वत्वम् यथा स्यात् । इयङ् । शुशुवतुः , शुशुवुः । सम्प्रसारणम् च प्राप्नोति इयङादेशः च । परत्वात् इयङादेशः स्यात् । सम्प्रसारणम् बलीयः भवति इति वक्तव्यम् सम्प्रसारणम् यथा स्यात् । यण् । सम्प्रसारणे कृते पूर्वत्वम् च प्राप्नोति यणादेशः च । परत्वात् यणादेशः स्यात् । सम्प्रसारणाश्रयम् बलीयः भवति इति वक्तव्यम् पूर्वत्वम् यथा स्यात् । इयङ् । न एतानि सन्ति प्रयोजनानि । यत् तावत् उच्यते रम् इति इदम् इह सम्प्रधार्यम् : रम्भावः क्रियताम् सम्प्रसारणम् इति । किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् रम्भावः । नित्यम् सम्प्रसारणम् । कृते अपि रम्भाबे प्राप्नोति अकृते अपि । रम्भावः अपि नित्यः । कृते अपि सम्प्रसारणे प्राप्नोति अकृते अपि । कथम् । यः असौ ऋकारे रेफः तस्य च उपधायाः च प्राप्नोति । अनित्यः रम्भावः । न हि कृते सम्प्रसारणे प्राप्नोति । किम् कारणम् । उपदेशे इति वर्तते । तत् च अवश्यम् उपदेशग्रहणम् अनुवर्त्यम् बरीभृज्यते इति एवमर्थम् । आल्लोपेयङ्यणः इति । नित्यम् सम्प्रसारणम् । अन्तरङ्गम् पूर्वत्वम् । तत् एतत् अनन्यार्थम् सम्प्रसारणाश्रयम् बलीयः भवति इति वक्तव्यम् पूर्वविप्रतिषेधः वा वक्तव्यः । उभयम् न वक्तव्यम् । उक्तम् अत्र उभयेषाङ्ग्रहणस्य प्रयोजनम् उभयेषाम् अभ्यासस्य सम्प्रसारणम् एव यथा स्यात् । यत् अन्यत् प्राप्नोति तत् मा भूत् इति ।
KA III.25.23-27.3 Ro IV.334-336 abhyāsasamprasāraṇam halādiśeṣāt vipratiṣedhena . abhyāsasamprasāraṇam halādiśeṣāt bhavati [bhavati halādiśeṣāt : R] vipratiṣedhena . abhyāsasamprasāraṇasya avakāśaḥ : iyāja, uvāpa . halādiśeṣasya avakāśaḥ : bibhidatuḥ , bibhiduḥ . iha ubhayam prāpnoti vivyādha , vivyadhitha . abhyāsasamprasāraṇam bhavati pūrvavipratiṣedhena . saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vā samprasāraṇāśrayabalīyastvāt anyatra api . na vā vaktavyaḥ . kim kāraṇam . samprasāraṇāśrayabalīyastvāt anyatra api . samprasāraṇam samprasāraṇāśrayam ca balīyaḥ bhavati iti vaktavyam . anyatra api na avaśyam iha eva vaktavyam . kim prayojanam . prayojanam ramāllopeyiaṅyaṇaḥ . ram . bhṛṣṭaḥ, bhṛṣṭavān . samprasāraṇam ca prāpnoti rambhāvaḥ ca . paratvāt rambhāvaḥ syāt . samprasāraṇam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam samprasāraṇam yathā syāt . ram . āllopaḥ . juhuvatuḥ , juhuvuḥ . samprasāraṇam ca prāpnoti āllopaḥ ca . paratvāt āllopaḥ syāt . samprasāraṇam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam samprasāraṇam yathā syāt . samprasāraṇe kṛte pūrvatvam ca prāpnoti āllopaḥ ca . paratvāt āllopaḥ syāt . samprasāraṇāśrayam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam pūrvatvam yathā syāt . iyaṅ . śuśuvatuḥ , śuśuvuḥ . samprasāraṇam ca prāpnoti iyaṅādeśaḥ ca . paratvāt iyaṅādeśaḥ syāt . samprasāraṇam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam samprasāraṇam yathā syāt . yaṇ . samprasāraṇe kṛte pūrvatvam ca prāpnoti yaṇādeśaḥ ca . paratvāt yaṇādeśaḥ syāt . samprasāraṇāśrayam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam pūrvatvam yathā syāt . iyaṅ . na etāni santi prayojanāni . yat tāvat ucyate ram iti idam iha sampradhāryam : rambhāvaḥ kriyatām samprasāraṇam iti . kim atra kartavyam . paratvāt rambhāvaḥ . nityam samprasāraṇam . kṛte api rambhābe prāpnoti akṛte api . rambhāvaḥ api nityaḥ . kṛte api samprasāraṇe prāpnoti akṛte api . katham . yaḥ asau ṛkāre rephaḥ tasya ca upadhāyāḥ ca prāpnoti . anityaḥ rambhāvaḥ . na hi kṛte samprasāraṇe prāpnoti . kim kāraṇam . upadeśe iti vartate . tat ca avaśyam upadeśagrahaṇam anuvartyam barībhṛjyate iti evamartham . āllopeyaṅyaṇaḥ iti . nityam samprasāraṇam . antaraṅgam pūrvatvam . tat etat ananyārtham samprasāraṇāśrayam balīyaḥ bhavati iti vaktavyam pūrvavipratiṣedhaḥ vā vaktavyaḥ . ubhayam na vaktavyam . uktam atra ubhayeṣāṅgrahaṇasya prayojanam ubhayeṣām abhyāsasya samprasāraṇam eva yathā syāt . yat anyat prāpnoti tat mā bhūt iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइइ।२७।४-७ रो इव्।३३६ व्यचेः कुटादित्वम् अनसि अञ्णिति सम्प्रसारणार्थम् । व्यचेः कुटादित्वम् अनसि इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । अञ्णिति सम्प्रसारणार्थम् । अञ्णिति सम्प्रसारणम् यथा स्यात् । उद्विचिता , उद्विचितुम् , उद्विचितव्यम् । अनसि इति किमर्थम् । उरुव्यचाः कण्टकः ।
KA III.27.4-7 Ro IV.336 vyaceḥ kuṭāditvam anasi añṇiti samprasāraṇārtham . vyaceḥ kuṭāditvam anasi iti vaktavyam . kim prayojanam . añṇiti samprasāraṇārtham . añṇiti samprasāraṇam yathā syāt . udvicitā , udvicitum , udvicitavyam . anasi iti kimartham . uruvyacāḥ kaṇṭakaḥ .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.