क्अ इइइ।११८।१७-११९।१४ रो इव्।५३२-५३४ चोः अतद्धिते । चुस्वरः अतद्धिते इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् । दाधीचः , माधूचः इति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । प्रत्ययस्वरः अत्र बाधकः भविष्यति । स्थानान्तरप्राप्तः चुस्वरः । प्रत्ययस्वरस्य अपवादः अनुदात्तौ सुप्पितौ इति । अनुदात्तौ सुप्पितौ इति अस्य उदात्तनिवृत्तिस्वरः । उदात्तनिवृत्तिस्वरस्य चुस्वरः । सः यथा एव उदात्तनिवृत्तिस्वरम् बाधते एवम् प्रत्ययस्वरम् अपि बाधेत । न अत्र उदात्तनिवृत्तिस्वरः प्राप्नोति । किम् कारणम् । न गोश्वन्साववर्ण इति प्रतिषेधात् । न एषः उदात्तनिवृत्तिस्वरस्य प्रतिषेधः । कस्य तर्हि । तृतीयादिस्वरस्य । यत्र तर्हि तृतीयादिस्वरः न अस्ति दधीचः पश्य इति । एवम् तर्हि न तृतीयादिलक्षणस्य प्रतिषेधम् षिष्मः । किम् तर्हि । येन केन चित् लक्षणेन प्राप्तस्य विभक्तिस्वरस्य प्रतिषेधम् । यदि विभक्तिस्वरस्य प्रतिषेधः वृक्षवान् , प्लक्षवान् अत्र न प्राप्नोति । मतुब्ग्रहणम् अपि प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । ह्रस्वनुड्भ्याम् मतुप् इति । यदि तत् अनुवर्तते वेतस्वान् इति अत्र प्राप्नोति । मतुब्ग्रहणम् अनुवर्तते ड्मतुप् च एषः । यदि तरि मतुब्ग्रहणे ड्मतुपः ग्रहणम् न भवति वेतस्वान् इति अत्र वत्वम् न प्राप्नोति । सामान्यग्रहणम् वत्वे इह पुनः विशिष्टस्य ग्रहणम् । यत्र तर्हि विभक्तिः न अस्ति दधीची इति । यदि पुनः अयम् उदात्तनिवृत्तिस्वरस्य अपि प्रतिषेधः विज्ञायेत । न एवम् शक्यम् । इह अपि प्रसज्येत कुमारी इति । सतिशिष्टः खलु अपि चुस्वरः । कथम् । चौ इति उच्यते । यत्र अस्य एतत् रूपम् । अजादौ असर्वनामस्थाने अभिनिर्वृत्ते अकारलोपे नकारलोपे च । तस्मात् सुष्थु उच्यते चोः अतद्धिते इति ।
KA III.118.17-119.14 Ro IV.532-534 coḥ ataddhite . cusvaraḥ ataddhite iti vaktavyam . iha mā bhūt . dādhīcaḥ , mādhūcaḥ iti . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . pratyayasvaraḥ atra bādhakaḥ bhaviṣyati . sthānāntaraprāptaḥ cusvaraḥ . pratyayasvarasya apavādaḥ anudāttau suppitau iti . anudāttau suppitau iti asya udāttanivṛttisvaraḥ . udāttanivṛttisvarasya cusvaraḥ . saḥ yathā eva udāttanivṛttisvaram bādhate evam pratyayasvaram api bādheta . na atra udāttanivṛttisvaraḥ prāpnoti . kim kāraṇam . na gośvansāvavarṇa iti pratiṣedhāt . na eṣaḥ udāttanivṛttisvarasya pratiṣedhaḥ . kasya tarhi . tṛtīyādisvarasya . yatra tarhi tṛtīyādisvaraḥ na asti dadhīcaḥ paśya iti . evam tarhi na tṛtīyādilakṣaṇasya pratiṣedham ṣiṣmaḥ . kim tarhi . yena kena cit lakṣaṇena prāptasya vibhaktisvarasya pratiṣedham . yadi vibhaktisvarasya pratiṣedhaḥ vṛkṣavān , plakṣavān atra na prāpnoti . matubgrahaṇam api prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . hrasvanuḍbhyām matup iti . yadi tat anuvartate vetasvān iti atra prāpnoti . matubgrahaṇam anuvartate ḍmatup ca eṣaḥ . yadi tari matubgrahaṇe ḍmatupaḥ grahaṇam na bhavati vetasvān iti atra vatvam na prāpnoti . sāmānyagrahaṇam vatve iha punaḥ viśiṣṭasya grahaṇam . yatra tarhi vibhaktiḥ na asti dadhīcī iti . yadi punaḥ ayam udāttanivṛttisvarasya api pratiṣedhaḥ vijñāyeta . na evam śakyam . iha api prasajyeta kumārī iti . satiśiṣṭaḥ khalu api cusvaraḥ . katham . cau iti ucyate . yatra asya etat rūpam . ajādau asarvanāmasthāne abhinirvṛtte akāralope nakāralope ca . tasmāt suṣthu ucyate coḥ ataddhite iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.