Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.1·6.1.6

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.6

P 6.1.6

क्अ इइइ।११।६-१९ रो इव्।३०७-३०९ जक्षित्यादिषु सप्तग्रहणम् वेवीत्यर्थम् । जक्षित्यादिषु सप्तग्रहणम् कर्तव्यम् । सप्त जक्षित्यादयः अभ्यस्तसञ्ज्ञकाः भवन्ति इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । वेवीत्यर्थम् । वेवीतेः अभ्यस्तसञ्ज्ञा यथा स्यात् । वेव्यते । अपरिगणनम् वा आगणान्तत्वात् । न वा अर्थः परिगणनेन । अस्तु आगणान्तम् अभ्यस्तसञ्ज्ञा । इह अपि तर्हि प्राप्नोति । आङः शासु । अस्तु । अभ्यस्तकार्याणि कस्मात् न भवन्ति । भूयिष्ठानि परस्मैपदेषु आत्मनेपदी च अयम् । स्वरः तर्हि प्राप्नोति । यत्र अपि अस्य आत्मनेपदेषु अभ्यस्तकार्यम् स्वरः तत्र अपि अनुदात्तेतः परम् लसार्वधातुकम् अनुदात्तम् भवति इति अनुदात्तत्वे कृते न अस्ति विशेषः धातुस्वरेण उदात्तत्वे सति अभ्यस्तस्वरेण वा । षसिवशी छान्दसौ । दृष्टानुविधिः छन्दसि भवति । चर्करीतम् अभ्यस्तम् एव । ह्नुङः तर्हि प्राप्नोति । अस्तु । अभ्यस्तकार्याणि कस्मात् न भवन्ति । भूयिष्ठानि परस्मैपदेषु आत्मनेपदी च अयम् । स्वरः तर्हि प्राप्नोति । अह्न्विङोः इति प्रतिषेधविधानसामर्थ्यात् स्वरः न भविष्यति । अथ वा सप्त एव इमे धातवः पठ्यन्ते । जक्ष् अभ्यस्तसञ्ज्ञः भवति । इत्यादयः च षट् । जक्ष् इत्यादयः षट् इति ।

KA III.11.6-19 Ro IV.307-309 jakṣityādiṣu saptagrahaṇam vevītyartham . jakṣityādiṣu saptagrahaṇam kartavyam . sapta jakṣityādayaḥ abhyastasañjñakāḥ bhavanti iti vaktavyam . kim prayojanam . vevītyartham . vevīteḥ abhyastasañjñā yathā syāt . vevyate . aparigaṇanam vā āgaṇāntatvāt . na vā arthaḥ parigaṇanena . astu āgaṇāntam abhyastasañjñā . iha api tarhi prāpnoti . āṅaḥ śāsu . astu . abhyastakāryāṇi kasmāt na bhavanti . bhūyiṣṭhāni parasmaipadeṣu ātmanepadī ca ayam . svaraḥ tarhi prāpnoti . yatra api asya ātmanepadeṣu abhyastakāryam svaraḥ tatra api anudāttetaḥ param lasārvadhātukam anudāttam bhavati iti anudāttatve kṛte na asti viśeṣaḥ dhātusvareṇa udāttatve sati abhyastasvareṇa vā . ṣasivaśī chāndasau . dṛṣṭānuvidhiḥ chandasi bhavati . carkarītam abhyastam eva . hnuṅaḥ tarhi prāpnoti . astu . abhyastakāryāṇi kasmāt na bhavanti . bhūyiṣṭhāni parasmaipadeṣu ātmanepadī ca ayam . svaraḥ tarhi prāpnoti . ahnviṅoḥ iti pratiṣedhavidhānasāmarthyāt svaraḥ na bhaviṣyati . atha vā sapta eva ime dhātavaḥ paṭhyante . jakṣ abhyastasañjñaḥ bhavati . ityādayaḥ ca ṣaṭ . jakṣ ityādayaḥ ṣaṭ iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.1.6

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.6, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.1.6), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text