क्अ इइइ।४०।१७-४१।१६ रो इव्।३६६-३६८ ये च तद्धिते शिरसः आदेशार्थम् । ये च तद्धिते इति अत्र शिरसः ग्रहणम् कर्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् ।आदेशार्थम् । आदेशः यथा विज्ञायेत । प्रकृत्यन्तरम् मा विज्ञायि । किम् च स्यात् । यकारादौ तद्धिते अस्कारान्तस्य श्रवणम् प्रसज्येत । शीर्षण्यः हि मुख्यः भवति । शीर्षण्यः खरः । वा केशेषु । वा केशेषु शिरसः शीर्षन्भावः वक्तव्यः । शीर्षण्याः केशाः , शिरस्याः । अचि शीर्षः । अचि परतः शिरसः शीर्षभावः वक्तव्यः । हास्तिशीर्षिः , स्थौल्यशीर्षिः, पैलुशीर्षिः । छन्दसि च । छन्दसि च शिरसः शीर्षभावः वक्तव्यः । द्वे शीर्षे । इह हास्तिशीर्ष्या पैलुशीर्ष्या इति शिरसः ग्रहणेन ग्रहणात् शीर्षन्भावः प्राप्नोति । अस्तु । नः तद्धिते इति टिलोपः भविष्यति । न सिध्यति । ये च अभावकर्मणोः इति प्रकृतिभावः प्रसज्येत । यदि पुनः ये अचि तद्धिते इति उच्येत । किम् कृतम् भवति । इञि शीर्षन्भावे कृते टिलोपेन सिद्धम् । न एवम् शक्यम् । इह हि स्थूलशिरसः इदम् स्थौलशीर्षम् इति अनणि इति प्रकृतिभावः प्रसज्येत । तस्मात् न एवम् शक्यम् । न चेत् एवम् शिरसः ग्रहणेन ग्रहणात् शीर्षन्भावः प्राप्नोति । पाक्षिकः एषः दोषः । कतरस्मिन् पक्षे । ष्यङ्विधौ द्वैतम् भवति । अणिञोः वा आदेशः ष्यङ् अणिञ्भ्याम् वा परः इति । तत् यदा तावद् अणिञोः आदेशः तदा एषः दोषः । यदा हि अणिञ्भ्याम् परः न तदा दोषः भवति अणिञ्भ्याम् व्यवहितत्वात् ।
KA III.40.17-41.16 Ro IV.366-368 ye ca taddhite śirasaḥ ādeśārtham . ye ca taddhite iti atra śirasaḥ grahaṇam kartavyam . kim prayojanam .ādeśārtham . ādeśaḥ yathā vijñāyeta . prakṛtyantaram mā vijñāyi . kim ca syāt . yakārādau taddhite askārāntasya śravaṇam prasajyeta . śīrṣaṇyaḥ hi mukhyaḥ bhavati . śīrṣaṇyaḥ kharaḥ . vā keśeṣu . vā keśeṣu śirasaḥ śīrṣanbhāvaḥ vaktavyaḥ . śīrṣaṇyāḥ keśāḥ , śirasyāḥ . aci śīrṣaḥ . aci parataḥ śirasaḥ śīrṣabhāvaḥ vaktavyaḥ . hāstiśīrṣiḥ , sthaulyaśīrṣiḥ, pailuśīrṣiḥ . chandasi ca . chandasi ca śirasaḥ śīrṣabhāvaḥ vaktavyaḥ . dve śīrṣe . iha hāstiśīrṣyā pailuśīrṣyā iti śirasaḥ grahaṇena grahaṇāt śīrṣanbhāvaḥ prāpnoti . astu . naḥ taddhite iti ṭilopaḥ bhaviṣyati . na sidhyati . ye ca abhāvakarmaṇoḥ iti prakṛtibhāvaḥ prasajyeta . yadi punaḥ ye aci taddhite iti ucyeta . kim kṛtam bhavati . iñi śīrṣanbhāve kṛte ṭilopena siddham . na evam śakyam . iha hi sthūlaśirasaḥ idam sthaulaśīrṣam iti anaṇi iti prakṛtibhāvaḥ prasajyeta . tasmāt na evam śakyam . na cet evam śirasaḥ grahaṇena grahaṇāt śīrṣanbhāvaḥ prāpnoti . pākṣikaḥ eṣaḥ doṣaḥ . katarasmin pakṣe . ṣyaṅvidhau dvaitam bhavati . aṇiñoḥ vā ādeśaḥ ṣyaṅ aṇiñbhyām vā paraḥ iti . tat yadā tāvad aṇiñoḥ ādeśaḥ tadā eṣaḥ doṣaḥ . yadā hi aṇiñbhyām paraḥ na tadā doṣaḥ bhavati aṇiñbhyām vyavahitatvāt .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.