क्अ इइइ।४९।२१-५१।६ रो इव्।३८५-३८६ तुकि पूर्वान्ते नपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वम् द्विगुस्वरः च । तुकि पूर्वान्ते नपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वम् द्विगुस्वरः च न सिध्यति । आराशस्त्रि छत्रम् , धानाशष्कुलि छत्रम् । निष्कौशाम्बि छत्रम् , निर्वाराणसि छत्रम् । पञ्चारत्नि छत्रम् , दशारत्नि छत्रम् । तुके कृते अनन्त्यत्वात् एते विधयः न प्राप्नुवन्ति । न वा बहिरङ्गलक्षणत्वात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । बहिरङ्गलक्षणत्वात् । बहिरङ्गलक्षणः तुक् । अन्तरङ्गाः एते विधयः । असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे । इदम् तर्हि ग्रामणिपुत्रः , सेनानिपुत्रः इति ह्रस्वत्वे कृते तुक् प्राप्नोति । ग्रामणिपुत्रादिषु च अप्राप्तिः । ग्रामणिपुत्रादिषु च अप्राप्तिः । किम् कारणम् । बहिरङ्गलक्षणत्वात् एव । अथ वा परादिः करिष्यते । परादौ संयोगादेः इति अतिप्रसङ्गः । परादौ संयोगादेः इति अतिप्रसङ्गः भवति । अपच्छायात् । वा अन्यस्य संयोगादेः इति एत्वम् प्रसज्येत । विलोपवचनम् च । वेः च लोपः वक्तव्यः । अग्निचित् , सोमसुत् । अपृक्तस्य इति वेः लोपः न प्राप्नोति । न एषः दोषः । अपृक्तग्रहणम् न करिष्यते । यदि न क्रियते दर्विः , जागृविः , अत्र अपि प्राप्नोति । अनुनासिकपरस्य विशब्दस्य ग्रहणम् शुद्धपरः च अत्र विशब्दः । एवम् अपि सतुक्कस्य लोपः प्राप्नोति । निर्दिश्यमानस्य आदेशाः भवन्ति इति एवम् न भविष्यति । इट्प्रतिषेधः च । इट्प्रतिषेधः च वक्तव्यः । परीतत् । सतुक्कस्य वलादिलक्षणः इट् प्रसज्येत । एवम् तर्हि अभक्तः । अभक्ते स्वरः । यदि अभक्तः तर्हि स्वरे दोषः भवति । दधि छादयति , मधु छादयति । तिङ् अतिङः इति निघातः न प्राप्नोति । ननु च तुक् एव अतिङ् । न तुकः परस्य निघातः प्राप्नोति । किम् कारणम् । नञिवयुक्तम् अन्यसदृशाधिकरणे । तथा हि अर्थगतिः । नञ्युक्ते इवयुक्ते वा अन्यस्मिन् तत्सदृशे कार्यम् विज्ञायते । तथा हि अर्थः गम्यते । तत् यथा । अब्राह्मणम् आनय इति उक्ते ब्राह्मणसदृशम् एव आनयति । न असौ लोष्टम् आनीय कृती भवति । एवम् इह अपि अतिङ् इति तिङ्प्रतिषेधात् अन्यस्मात् अतिङः तिङ्सदृशात् कार्यम् विज्ञास्यते । किम् च अन्यत् अतिङ् तिङ्सदृशम् । पदम् ।
KA III.49.21-51.6 Ro IV.385-386 tuki pūrvānte napuṃsakopasarjanahrasvatvam dvigusvaraḥ ca . tuki pūrvānte napuṃsakopasarjanahrasvatvam dvigusvaraḥ ca na sidhyati . ārāśastri chatram , dhānāśaṣkuli chatram . niṣkauśāmbi chatram , nirvārāṇasi chatram . pañcāratni chatram , daśāratni chatram . tuke kṛte anantyatvāt ete vidhayaḥ na prāpnuvanti . na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . bahiraṅgalakṣaṇatvāt . bahiraṅgalakṣaṇaḥ tuk . antaraṅgāḥ ete vidhayaḥ . asiddham bahiraṅgam antaraṅge . idam tarhi grāmaṇiputraḥ , senāniputraḥ iti hrasvatve kṛte tuk prāpnoti . grāmaṇiputrādiṣu ca aprāptiḥ . grāmaṇiputrādiṣu ca aprāptiḥ . kim kāraṇam . bahiraṅgalakṣaṇatvāt eva . atha vā parādiḥ kariṣyate . parādau saṃyogādeḥ iti atiprasaṅgaḥ . parādau saṃyogādeḥ iti atiprasaṅgaḥ bhavati . apacchāyāt . vā anyasya saṃyogādeḥ iti etvam prasajyeta . vilopavacanam ca . veḥ ca lopaḥ vaktavyaḥ . agnicit , somasut . apṛktasya iti veḥ lopaḥ na prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . apṛktagrahaṇam na kariṣyate . yadi na kriyate darviḥ , jāgṛviḥ , atra api prāpnoti . anunāsikaparasya viśabdasya grahaṇam śuddhaparaḥ ca atra viśabdaḥ . evam api satukkasya lopaḥ prāpnoti . nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam na bhaviṣyati . iṭpratiṣedhaḥ ca . iṭpratiṣedhaḥ ca vaktavyaḥ . parītat . satukkasya valādilakṣaṇaḥ iṭ prasajyeta . evam tarhi abhaktaḥ . abhakte svaraḥ . yadi abhaktaḥ tarhi svare doṣaḥ bhavati . dadhi chādayati , madhu chādayati . tiṅ atiṅaḥ iti nighātaḥ na prāpnoti . nanu ca tuk eva atiṅ . na tukaḥ parasya nighātaḥ prāpnoti . kim kāraṇam . nañivayuktam anyasadṛśādhikaraṇe . tathā hi arthagatiḥ . nañyukte ivayukte vā anyasmin tatsadṛśe kāryam vijñāyate . tathā hi arthaḥ gamyate . tat yathā . abrāhmaṇam ānaya iti ukte brāhmaṇasadṛśam eva ānayati . na asau loṣṭam ānīya kṛtī bhavati . evam iha api atiṅ iti tiṅpratiṣedhāt anyasmāt atiṅaḥ tiṅsadṛśāt kāryam vijñāsyate . kim ca anyat atiṅ tiṅsadṛśam . padam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.